خانه > روحانیت > هفت درس‌ از زندگانی امام خمینی

هفت درس‌ از زندگانی امام خمینی

یکی از استثنایی‌ترین انسان‌های تاریخ پس از انبیاء عظام و ائمه معصومین (ع) حضرت امام خمینی (ره) بود. او شاهکاری از خداوند خالق در جهان خلقت بود که توانست در عصر حاضر به مسلمانی، قدرت، شهادت و استقلال عطا کند و نعمت وجود با برکت این بزرگ مرد تاریخ بود که همگان را متوجه اسلام کرد.

 

نویسنده : دکتر علی باقی نصرابادی، عضوهیئت علمی مرکز تحقیقات اسلامی قم

یکی از استثنایی‌ترین انسان‌های تاریخ پس از انبیاء عظام و ائمه معصومین (ع) حضرت امام خمینی (ره) بود. او شاهکاری از خداوند خالق در جهان خلقت بود که توانست در عصر حاضر به مسلمانی، قدرت، شهادت و استقلال عطا کند و نعمت وجود با برکت این بزرگ مرد تاریخ بود که همگان را متوجه اسلام کرد. او چون خورشیدی فروزان، روشنی بخش راه مردم آزاده و حقیقت طلب برای شناختن اسلام راستین و ایستادگی در برابر ستمگران جهان بود. او همه‌ی عمر پربار خود را وقف کوشش، مبارزه و جهاد در این راه کرد. امام خمینی (ره) در احیای مکتب الهی اسلام نقش یکتا و بی مانندی داشت و زنگاری را که طی قرون و اعصار متمادی آیینه تابناک اسلام ناب محمدی (ص) را به حق تیره و تار می‌نمود، از سیمای روشن آن زدود. زنگاری که استعمارگران، طاغوتیان و فرعونیان بر چهره‌ی این مکتب انسان ساز و تعالی بخش کشیده بودند تا نگذارند که انوار درخشان آن در راه آزادی‌خواهی مسلمانان و آزادی‌خواهی جهان پرتو افکن شود.

امام خمینی رهبری بود که همه‌ی آزادگان و مستصعفان را در مبارزه علیه ظلم و استکبار یاری می‌کرد. او مبارزی بود که بشریت و جهان اسلام را حیاتی تازه بخشید. امام خمینی (ره) با توکل بر خدای متعال و با الهام از قرآن کریم و اسلام ناب محمدی (ص) توانست، کاروان انقلاب اسلامی را با درایت از میان طوفان‌ها، و امواج پر تلاطم و بحرانی امروز به سوی ساحل نور هدایت کند.

امام خمینی (ره) و خانواده

شیوه برخورد

برخورد امام خمینی (ره) با خانواده و مسائل آن بر اساس حرمت‌گذاری و شخصیت دادن به آنان بود. ایشان به همسر، به عنوان یک هم‌درد و همراه می‌نگریست.

امام به همسر خود بسیار احترام می‌گذاشت. علت این امر را خود حضرت امام چنین می‌گوید: «فداکاری که خانم در زندگی کرده‌اند، هیچ کسی نکرده است».

خوش‌رویی

یکی از صفات شایسته‌ای که دین مقدس اسلام بسیار تأکید دارد، خوش‌رویی و خوش‌اخلاقی و برخورد نیک و دوستانه با دیگران است. پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید:

«اَلخٌلقٌ الحَسَنُ نِصف الدّین»

خوش‌خلقی نصف دین است.

داشتن چنین اخلاق حسنه‌ای، خیر دنیا و آخرت را با خود دارد. رسول اکرم (ص) به عنوان رهبر اسلام، خوش خویی را در حد کمال داشت تا جایی که قرآن می‌فرماید:

(اِنّک لَعَلی خُلُقٍ عَظیم)

به درستی که تو داری اخلاق بزرگ هستی.[۱]

فرزند امام، سید احمد خمینی (ره) نیز چنین می‌گوید: «برخورد حضرت امام با خانواده خود بعد از انقلاب هیچ فرقی نکرده، بلکه مهربان‌تر شده‌اند… در خانه با بچه‌های کوچک بازی می‌کند، …..»

نیک خلقی و نظم اخلاقی امام تا آن جا پیش رفته که حتی حاضر نیست کوچک‌ترین مزاحمتی برای اهل خانه ایجاد کند. دکتر بروجردی در این باره می‌گوید: «در دل شب- هنگامی که برای نماز شب بر می‌خیزد- از یک چراغ قوه کوچک استفاده می‌کند. لامپ روشن نمی‌کند، با آرامی راه می‌رود تا دیگران بیدار نشوند، تا این اندازه مسائل اسلامی را رعایت می‌کند».

امام و تواضع در خانه

بزرگترین شخصیت، مشغولیت‌ها و حتی کهولت سن امام بهانه‌ای برای مرد سالاری او در خانه نبود، در کارها به اهل خانه کمک می‌کرد. فاطمه طباطبائی از همسر امام نقل می‌کند که: «… چون بچه‌ها، شب‌ها خیلی گریه می‌کردند و تا صبح بیدار می‌ماندند، امام شب را تقسیم کرده بودند، یعنی مثلاً دو ساعت خودشان از بچه نگهداری می‌کردند و خانم می‌خوابیدند و دو ساعت بعد بالعکس عمل می‌کردند».[۲]

رفتار با همسر

امام محیط زندگی و احترام به همسر و فرزندان را، بخشی از سلامت و سعادت جامعه آینده می‌دانند.

فرزندان امام نقل می کنند که امام نسبت به والده‌ی ما خیلی احترام می‌گذارد، چرا که والده ما در طول این چند سال نقش عمده‌ای داشته‌اند، مثلا در هیچ برهه‌ای نبوده که از امام گله کنند که ای بابا زندگیمان چه و چه شد، یکی از نوادگان امام از امام می‌پرسد، ما چه کنیم تا شوهران‌مان مانند شما نسبت به خانم با ما رفتار کنند. امام فرموده بود: شما هم مانند خانم فداکاری کنید.[۳]

ویژگی‌های معنوی امام خمینی

خدامحوری

در روزگار ما، امام خمینی (ره) مظهر و مصداق روشن و درخشنده‌ی خدا محوری بود. درون را از شائبه غیرخدایی پیراسته بود، تمام کنش‌های نفسانی را کنار زده بود و با اکسیر خدا محوری، ماهیت دانش و کردار خود را دگرگون کرد. هیچ‌گاه رضای مخلوق را بر رضای خالق مقدم نداشت. در کردار و گفتارش اخلاص و خدامحوری را سر لوحه قرار داد و همواره بدان سفارش می‌کرد:

«سعی کنید که انگیزه‌ها، انگیزه‌های الهی باشد. سعی کنید که به مردم خودتان، هر جا هستند، به کشورهای خودتان هر جا هستند، تزریق کنید که انگیزه‌هایشان الهی باشد».[۴]

سرتاسر زندگی و تمام حرکات کوچک و بزرگ او با نام و یاد خدا شکل گرفت. او به جزء رضای محبوب به چیزی نمی‌اندیشید.

تواضع در برابر خدا و مردم

نه تنها مناجات‌ها و عبادت‌های خاضعانه در دل شب‌ها، نشان از تواضع او بود، بلکه در اجتماع نیز هر جا که احساس می‌نمود، عملی مورد رضای خداست، ردای تواضع را پهن می‌کرد.

در نام و نشان، رفت و آمد، اطرافیان، شعارها و اظهار ارادت‌ها، ممکن است که انسان خود را گم کرده و در منجلاب هواهای نفسانی فرو رفته و برای خویش امتیازی بالاتر از دیگران قائل شود، اما این خوی ناپسند در صحیه‌ی زندگی روح الله نقشی نداشت. در یک بررسی اجمالی از نحوه‌ی گفتار و کردار امام خمینی در برخورد با اقشار مختلف، این نکته به خوبی روشن می‌گردد.

یکی از شاگردان حضرت امام می‌گوید: «یک روز… در حالی که سرم پایین بود عبور می‌کردم، ناگهان احساس کردم کسی به من سلام کرد وقتی سرم را بالا کردم، چشمم به سیمای امام افتاد، در یک لحظه سنگینی و فشار عجیبی در خود احساس کردم. انگار زبانم بند آمده بود، آخر او امام، مرجع تقلید، محبوب، مراد و … مَنِ ناچیز، بچه طلبه‌ی هفده ساله»!

امام خمینی نه تنها با زیادی دفعات دیدارها، زبان اعتراض نمی‌گشود، بلکه گاه وضعیت سخت، و دشواری محیط را نیز تحمل نموده و آزرده خاطر نمی‌گردید، چنانکه نقل شده:«بسیاری از روزها در یک اتاق کوچک و محقّر، متجاوز از صد و پنجاه نفر در هوای گرم و با روشنایی نورافکن‌های تلویزیون و در حالی که ازدحام بیش از حد مردم، آن‌جا را گرم کرده بود، می‌نشستند.[۵]

دقت در مصرف بیت المال

یکی از خصوصیات امام رحمت الله علیه دقت در مصرف بیت المال بود، حجت الاسلام ناصری می‌گوید: امام همواره می‌فرمود، هیچ کس حق ندارد از این جا به جایی تلفن کند، تلفن داخل نجف را اجازه می‌دادند، اما به کربلا یا جای دیگر نمی‌توانستیم تلفن بزنیم، زیرا امام تحریم کرده بود. حتی به فرزند خود فرمود: تو حق نداری به تهران یا جای دیگر تلفن کنی، البته اگر در مسیر انقلاب بود، مانند نشر اعلامیه به وسیله تلفن یا گفتن خبر اجازه می‌داد.

ساده‌زیستی

مهم‌ترین مانع کمال آدمی، وابستگی و دلبستگی به دنیا است. این حالت اگر بر روح انسان حاکم گردد، تمام ارزش‌های انسانی را تحت الشعاع قرار می‌دهد و از فروغ آن می‌کاهد. برای رهایی از جلوه‌های فریبنده‌ی زیبا و مظاهر مادی، راهی بهتر از زهد و ساده‌زیستی نیست.

امام خمینی (ره) از برجسته ترین چهره های زاهد و وارسته زمان بود. آن چنان در جاذبه معنویات قرار گرفته و به ملکوت عالم نزدیک شده و حقیقت و باطن دنیا را یافته بود که ذره‌ای به تعلقات و مادیات آلوده نگشت و از هر چه رنگ تعلق می گرفت آزاد بود. امام نه تنها خود، زندگی ساده و بی‌آلایش داشت، بلکه به علما و و مدیران کشور نیز همیشه سفارش می‌کرد که خود را گرفتار تجملات و تشریفات ننمایند.

حجه الاسلام دعایی می‌گوید:

«امام در زندگی همواره ساده زندگی کرد، ساده پوشید، ساده خورد، از غذای چرب و نرم همواره پرهیز کرد، از خوراکی های مقوی دوری جست… در رفت و آمدها پیاده حرکت می کرد و علیرغم اصرار و فشار همه جانبه دوستان و ارادتمندان در نجف از گرفتن اتومبیل و رفت و آمد با ماشین خودداری می ورزید. با آن که بسیاری از فداییان راه ایشان آماده بودند که با دل و جان، ماشینی از غیر وجوهات شرعیه به ایشان هدیه نمایند…».

اطمینان و آرامش

عالی‌ترین صفت روحی یک انسان در زندگی، اطمینان و آرامش است که از ایمان و عوامل دیگر مانند عبادت و نیایش، تقوا، توکل، زهد و ساده زیستی، ارتباط با خدا، خوف از خدا، تکامل ایمان نشأت می‌گیرد و سعادتی بالاتر از آن نیست. آرامش روحی از ویژگی های بندگان تکامل یافته خداست که در اثر یقین و اعتقاد صحیح با تمام وجود حجاب‌هایمان میان خود و خدای را برداشته و به آرامش رسیده اند، نه به لذت ها دل می بندند و نه از مصیبت ها نگران می گردند.

از بارزترین خصلت‌های پسندیده روحی و معنوی امام، اطمینان و آرامش خاطر بود، آن‌هایی که ایشان را درک کرده به این حقیقت اعتراف نموده‌اند که امام (ره) در تمام فراز و نشیب ها، حتی یک لحظه دچار اضطراب نشد.

رعایت حقوق دیگران

زندگی امام خمینی (ره) نشانگر آن است که ایشان هیچ حقی را پایمال نکرده است، بلکه به شدت آن را رعایت می‌نمود. در جریان کودتای نوژه یکی از یاران نزدیک امام، مصرّانه از ایشان تقاضای لغو حکم اعدام یکی از کودتاچیان را می‌کند. اما امام در جواب ایشان می‌فرماید:

«با تمام ارادتی که به شما دارم، نمی‌توانم رضایت خلق را بر رضایت خالق مقدم دارم… باید حکم خدا اجرا شود.[۶]»

حضرت امام (ره) عصرهای پنج شنبه، در مدرسه فیضیۀ درس اخلاق می‌گفتند. یکی از روزها زیلویی سر راه امام انداخته بودند، امام کفش‌های خود را در آوردند که از روی زیلو با کفش عبور نکنند، یکی از طلاب وارد شد و از روی زیلو با کفش عبور کرد. امام فرمود:«با کفش وارد نشوید این مخصوص نماز است.»[۷]

ویژگی‌های شخصیتی امام خمینی (ره)

استقامت

کلمه استقامت در فرهنگ اسلامی در خصوص طریقی به کار می‌رود که به خط مستقیم کشیده شود و استقامت انسان به این معنی است که همواره ملازم طریقه‌ی مستقیم باشد.

امام خمینی (ره) از معدود شخصیت‌های استثنایی تاریخ بشر است که همواره در برابر همه‌ی انحرافات و کژی‌ها چون کوه استوار ایستاد و در برابر همه سازش خواهی‌ها پاسخ «نه» گفت و سر سوزنی از مسیر مستقیمی که خدا به او الهام کرده بود، فاصله نگرفت و لحظه‌ای خشونت دشمن، دوچهرگی منافقان و تبسّم دوستان  هرگز دل او را از توجه به خدا و استقامت در راه پایداری ارزش‌های الهی و اسلامی باز نداشت.

امام خمینی با فراست و تیزهوشی زاید الوصفی که خدا به او عطا کرده بود، از نقشه‌های دشمنان اسلام آگاه بود و پیش از آن که به اهداف شوم خویش دست یابند، از امام، ضربه می خوردند و هرگز نتوانستند در روحیۀ سازش ناپذیر او خللی وارد کنند.

امام خمینی (ره) در آخرین پیام برائت خود چنین می فرماید:

«من به تمام دنیا با قاطعیت اعلام می کنم که اگر جهان خواران بخواهند در مقابل دین ما بایستند، ما در مقابل همه دنیای آنان خواهیم ایستاد و تا نابودی تمام آنان از پای نخواهیم نشست یا همه آزاد می شویم و یا به آزادی بزرگتری که شهادت است، می رسیم.[۸]»

نظم در زندگی

یکی از نشانه‌های نظم را تقسیم اوقات شبانه‌روزی بر اساس نیازمندی‌ها ذکر کرده‌اند و امام چه زمانی که در قم بودند و چه زمانی که در نجف یا ترکیه به سر می‌بردند، با برنامه‌ریزی دقیق کارهای خود را انجام می‌دادند و در تمام امور و برنامه خود نظم خاصی داشتند، به طوری که اهل منزل از حرکات ایشان حدود اوقات روز را می‌دانستند. از خانمی که همسر ایشان در کارهای منزل کمک می کرد نقل شده که گفته بود: پیش از ظهرها وقتی که امام برای وضو از اتاق مطالعه بیرون می آمدند، من می فهمیدم که وقت آماده کردن غذا نزدیک شده است، لذا فوراً به آشپزخانه رفته و اجاق را روشن می کردم.[۹]

از خانم دباغ نقل شده که دقت امام در رابطه با وقت چندان چشمگیر بود که محافظین فرانسوی موقع تشریف فرمایی ایشان برای نماز ساعت ها خود را میزان می کردند.[۱۰]

دوراندیش و بصیر

امام خمینی به برکت خودسازی و تقوی به مقام بصیرت و فرقان (تیزهوشی و درست‌فهمی) دست یافته بود و از دریچه بصیرت و حکمت از افق بالاتر و برتر به مسایل و حوادث می‌نگریست، به این جهت در تصمیم‌گیری‌ها و موضع‌گیری‌هایش، موفق‌ترین و سودمندترین شیوه را برگزید و از اشتباه و دوباره‌کاری جلوگیری کرد.

مقام معظم رهبری این بُعد از شخصیت امام را این گونه ترسیم می‌کند: امام خمینی مردی حکیم، دقیق، و برخوردار از ذهنیتی بالا که قادر به پیش‌بینی بسیاری از وقایع بودند اعتقاد داشتند که از آغاز نهضت، دست هدایت‌گر خداوند، انقلاب و اسلام را پیش می‌برده است.[۱۱]

آرمان های انقلاب

اصل نه شرقی و نه غربی

امام خمینی بنیان مبارزه رهایی بخش خویش از سلطه استبداد داخلی و استعمار خارجی را بر پایه تفکر اصل نه شرقی، نه غربی قرار دادند و در آغاز نهضت اسلامی در سخنرانی خود علیه تصویب قرارداد ننگین کاپیتولاسیون که از سوی آمریکا بر ایران تحمیل شده بود فرمودند:

آمریکا از انگلیس بدتر، انگلیس از آمریکا بدتر و شوروی از هر دو بدتر… همه از هم پلیدتر، اما امروز سر و کار ما با این خبیث‌هاست.[۱۲]

مفاد این اصل از دیده امام، نفی سلطه‌پذیری است، نه نفی رابطه و مناسبات با کشورهاست؛ زیرا ایجاد رابطه و مناسبات فی نفسه مطرود نمی‌باشد، بلکه کیفیت رابطه و نوع مناسبات است که گاهی مطلوب و زمانی مطرود است.

امام منادی وحدت

امام خمینی یکی از منادیان بزرگ وحدت اسلامی در دوران معاصر به شمار می‌رود. ایشان نه تنها وحدت را در میان اقشار و فرق اسلامی مطرح کرد، بلکه در عرصه‌های مختلف داخلی و خارجی نیز به وحدت، نظری عمیق داشتند و بدان بارها اشاره کردند.

حضرت امام در تحلیل عوامل پیروزی زودرس انقلاب اسلامی ایران، به عامل وحدت اشاره کرده و در بعضی از مواقع آن را رمز پیروزی خوانده‌اند.

ایشان در این باره می‌فرمایند:

«باید این رمز پیروزی را که وحدت کلمه و اتکای به قرآن مجید است، حفظ کنیم و همه با هم به پیش برویم و حکومت جمهوری اسلامی را در ایران مستقر کنیم».[۱۳]

حفظ وحدت یک وظیفه‌ی شرعی

گرچه در دیدگاه امام اصولاً اقدام سیاسی یک تکلیف شرعی است و لذا خیلی از موارد مشارکت های سیاسی مانند: شرکت در انتخابات یا تایید نظام به واسطه گردهم آیی و راهپیمایی و… که عمدتاً در دیدگاه یک اندیشور سیاسی از حقوق مردم است، از دیدگاه امام تکلیف و وظیفه مردم نیز هست. ایشان ایجاد خلل در وحدت را گناه کبیره و جرم بزرگ اعلام می کنند. «امروز این مسأله جرم بسیار بزرگ است.»

آسیب شناسی انقلاب از منظر امام (ره)

از دید امام راحل عوامل موجود نهضت همانا علت مبقیه آن است به گونه ای که انحراف نهضت از اهداف خود منجر به آن می شود که از انقلاب صرفاً نامش می ماند. از این روست که امام به عواملی از قبیل انحرا از ارزش های اسلامی و اخلاقی ، اختلاف و تفرقه، بی تفاوتی سیاسی، خودباختگی در مقابل فرهنگ غرب، سوء مدیریت، وابستگی و تحریف تاریخی آرمان ها و ارزش های انقلاب و… اشاراتی دارند که به بررسی بعضی از آن ها می پردازیم

۱- انحراف از ارزش های اسلامی و اخلاقی

امام خمینی بر این اعتقادند که یکی از عوامل شکست انقلاب اسلامی، تقلیل اهداف نهضت به اهداف مادی، جایگزین شدن ضد ارزش ها به جای ارزش ها و اعتقادات، تحریف آرمان ها و ارزش ها و گرایش به راحت طلبی و تجمل گرایی است.

۲- اختلاف و تفرقه

امام خمینی یکی از عوامل شکست انقلاب بروز اختلاف و تفرقه در میان انقلابیون و نیز جدایی بین دولت و ملت می دانند. ایشان معتقدند که ایجاد تفرقه بین اقشار مختلف ملت و بسط و ربط اختلافات جزئی، راهی برای بازگشت اجانب است.

امام معتقد بودند تفرقه و عدم تفاهم ملت و روحانیوم موجب عدم تداوم انقلاب می شود.

۳- بی تفاوتی سیاسی

امام خمینی دلسری و کنار رفتن انقلابیون از صحنه پس از وقوع انقلاب را از آسیب های انقلاب بر می شمردند و توده های مردم را از بی تفاوتی و دلسردی نسبت به نهضت، پرداختن به گرفتاری های شخصی و عدم پاسداری از ثمرات انقلاب و خون شهیدان برحذر می دارند.

امام خمینی عدم دخالت اقشار جامعه در مسائل سیاسی و عدم نظارت ملت بر کارهای مسئولین مملکت و عدم گوشزد نمودن اشتباهات آنان را از آفات انقلاب اسلامی می دانند و باتأکید بر این که یأس، از جنود ابلیس است توصیه می نمودند که انقلابیون نبایستی یأس به خود راه دهند.

۴- خودباختگی

امام تأکید بر اهمیت تبلیغات در صدور انقلاب و معرفی حقیقت اسلام ناب محمدی معتقد بودند که مهم ترین آفت انقلاب، ضعف روحیه مردم در اثر تبلیغات سوء و منفی غرب علیه انقلاب است و انقلاب در صورت بی محتوایی و خودباختگی در مقابل فرهنگ و تبلیغات شرق و غرب با شکست مواجه می شود.از این رو با تأکید بر ضرورت هوشیاری در مقابل تبلیغات بیگانگان مردم را از گوش دادن به تبلیغات غرض آلود و دلسرد کننده دشمنان انقلاب و اسلام بر حذر می دارند.

۵- تحریف آرمان ها و ارزش ها

امام خمینی ضمن تأکید بر ضرورت بیدار نگه داشتن نسل های آینده، معتقدند باید این نهضت را ثبت کنیم تا سرمشق جوامع و نسل های آینده گردد. لازم است برای بیداری نسل های آینده و جلوگیری از غلط نویسی مغرضان، نویسندگان متعهد با دقت تمام به بررسی دقیق تاریخ این نهضت اسلامی بپردازند و قیام ها و تظاهرات مسلمین ایران را در شهرستان های مختلف باتاریخ و انگیزه آن ثبت نمایند تا مطلب اسلام و نهضت روحانیت سرمشق جوامع و نسل های آینده شود.[۱۴]

۶- راحت طلبی

از عوامل حاکمیت و رشد اسلام آمریکایی روحیه راحت طلبی و عافیت خواهی است راحت طلبی، حالتی را در انسان ایجاد می کند که اندک اندک، همه مفاهیم اعتقادی او را دگرگون می سازد. انسان راحت طلب مفاهیم دین را به گونه ای توجیه و تفسیر می کند که با هواهای او درتزاحم نباشد و تکلیفی برایش ایجاد و ایجاب نکند و با عافیت طلبی او کمترین تصادمی نداشته باشد. این گروه دانسته یا ندانسته، مفاهیمی را از دین تغییر می دهند یا حداقل توجیه می کنند.

امام خمینی (ره) در طول نهضت، بارها از دو خط راحت طلبی و ایثار سخن گفتند و تضاد و ناسازگاری این دو را بازگو نمودند. اسلام عافیت طلبان را اسلام غیر اصیل و آمریکایی خواندند.

۷- ذلت طلبی

اسلام، عزت را برازنده انسان مسلمان می داند و به هیچ وجه به پیوندگان راه خود اجازه نمی دهد که عزت و کرامت خود را از دست بدهد و ذلت را بپذیرد از �


+ 5 = یازده