خانه > اهلبیت علیهم السلام, مقالات > فلسفه زیارت چیست؟

فلسفه زیارت چیست؟

واقعیت این است؛ یاد و زیارت پاکان و معصومان، آدمی را در مسیر پاکی و عصمت قرار می دهد.و انسان را بیش از بیش به خدا نزدیک می کند.

چنان که در قرآن می خوانیم:«فی بیوت اذن الله ان ترفع و یذکر فیها اسمه…»(سوره نور،آیه ۳۶)

هم چنین متعلقات اولیای الهی دارای تقدس می شود و منشاء اثر می باشد. چنان که پیراهن حضرت یوسف(ع) پدر را بینا کرد.(رک سوره یوسف،آیه ۹۶)

از این رو زیارت اولیا و تبرک جستن به آنها دارای اثر خواهد بود. هم چنین بر اساس آیه شریفه «هل جزاء الاحسان الا احسان..»(الرحمن، آیه۶۰)

خواندن نماز و قرآن و هدیه ثواب آن به آن امام، به حتم دعای آن امام را در حق ما به دنبال خواهد داشت.
زیارت؛ یعنی به حضور کسی رفتن و او را ملاقات نمودن. زیارت پیشوایان و بزرگان دین نیز به همین معناست. ازاین رو زیارت به محض رفتن به حرم ائمه علیهم السلام و یا بزرگان دیگر و سلام بر آنان تحقق می یابد.
بقیه کارها از جمله آداب است که برخی از آنها ماثور؛ یعنی از خود اهل بیت علیهم السلام دستوراتی در مورد آن وارد شده است؛ مانند ((زیارت امین الله)) ((عاشورا)) و… و برخی توسط عالمان تنظیم گردیده است؛ مانند زیارت نامه های امامزادگان. به هر حال اصل زیارت با رفتن به حضور تحقق می یابد و بقیه از آداب است.

پس هدف زیارت برقراری ارتباط با معصومین و اولیاء الله است و در این جهت باید تلاش نمود، در نتیجه واجب نیست که حتما زیارتنامه خواند، بلکه می توان با آنها حرف زد و درد دل نمود.
البته اگر طرز این گونه حرف زدن ها را انسان از بزرگان یاد بگیرد بهتر است و زیارتنامه ها و مناجات ها در واقع همین نقش را ایفا می نمایند. مسلماً زیارت پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) داراى آثار و اجر فراوان است و عرض ارادت به آنان و به زیارت آنان رفتن نوعى ارتباط معنوى بین زائر و ائمه(ع) مى‏باشد.

بنا به آن چه از روایات استفاده مى‏شود ائمه معصومین(ع) حاضر و ناظر بر اعمال ما هستند و به خصوص عنایت خاصى نسبت به کسانى که به زیارت قبورشان مى‏روند دارند. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده که:
«من زارنى بعد وفاتى کان کمن زارنى فى حیاتى وکنت له شهیداً و شافعاً یوم القیامه؛ هر کس مرا بعد از وفاتم زیارت کند مثل کسى است که در زمان حیات من مرا زیارت کرده است و من شاهد براى او شفات کننده در روز قیامت خواهم بود»(بحار به نقل از کامل‏الزیارات، ج ۹۷، ص ۱۴۳).
و در زیارت اذن دخول به حرم پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) مى‏گوییم:«واعلم ان رسولک و خلفائک(ع) احیاء عندک یرزقون یرون مقامى و یسمعون کلامى و یردون سلامى؛ من مى‏دانم که پیامبر تو و خلیفه ‏هاى تو زنده هستند در نزد تو و متنعم هستند و مى‏بینند جایگاه مرا و مى‏شنوند کلام مرا و جواب مى‏دهند سلام مرا».

همچنین روایات فراوانى در خصوص زیارت تک ‏تک امامان به خصوص سالار شهیدان آقااباعبدالله الحسین(ع) وارد شده است. از جمله امام صادق(ع) مى‏فرماید: «زیارت قبر امام حسین(ع) از بهترین اعمال است» و در حدیث دیگرى مى‏فرماید:
«من ارادالله به الخیر قذف فى قلبه حب الحسین و حب زیارته و من ارادالله به السوء قذف فى قلبه بغض الحسین و بغض زیارته؛ هرگاه خداوند اراده خیرى به بنده خود کند در قلب او محبت امام حسین(ع) و زیارت او را قرار مى‏دهد» (وسائل الشیعه، ج ۱۴، باب استجاب زیاره ‏الحسین(ع)).

فلسفه زیارت چیست؟ چرا به زیارت اولیاء الهی می رویم؟

فلسفه زیارت چیست؟ چرا به زیارت اولیاء الهی می رویم؟زیارت ریشه در میل فطری انسان به کمال دارد. به این معنا که زائر امام را به عنوان انسان …
زیارت ، آن است که انسان با انگیزه بزرگداشت و انس گرفتن با کسی به وی روی آورد .

۱- زیارت ریشه در میل فطری انسان به کمال دارد. به این معنا که زائر امام را به عنوان انسان صاحب تمام کمالات می شناسد و چون میل به کمالات دارد به زیارت امام می رود.
۲- زیارت از مصادیق تعظیم شعائر است خداوند در قران کریم می فرماید : تعظیم شعائر نشانه تقوای فرد است .( وَمَنْ یُعَظِّمَ شعائِرَ اللّه فَإنَّها مِن تَقْوی القلوب)[۱] بنابر این زیارت عمل به دستور خدا و تقوای الهی است.
۳- زیارت نشانه صداقت و راستی زائر در دوستی وی با امام است. دوستدار امام برای اینکه محبت خود را به ایشان نشان دهد به زیارت آنان می رود.
۴- زیارت زنده نگه داشتن نام، مکتب و روش امام است. زائر در حقیقت با زیارت خود باعث بقاء حیات علمی و معنوی امام در زندگی خود می گردد.

فضایل و برکات زیارت

توحید و خداشناسی تحکیم شده از آثار زیارت است.

زیارت قبر پیشوایان و بزرگان دین فوایدی فراوان دارد که برخی را یادآور می شویم:

۱٫ توحید و خداشناسی تحکیم شده و به موازات آن جایگاه نبوت و امامت و ولایت شناخته می شود و اعتقاد به معاد و شفاعت فزونی می یابد.
۲٫ احساس اصالت فرهنگی، خودباوری مکتبی، هویت یابی و شخصیت پذیری از شخصیتهای پاک تاریخی افزایش می یابد.
۳٫ تحول روحی، توفیق به توبه و رهایی از سقوط در گرداب گناه و بدبختی ها و زشتی ها در زیارت حاصل می آید.
۴٫ در فرایند زیارت، تجدید عهد با محور توحید و امامت پیشوایان دین و نیز استوار ماندن در کشش های مختلف زندگی حاصل می آید. امام رضا (ع) می فرماید:به راستی، برای هر امامی به گردن دوستان و پیروانش پیمانی است که از شرطهای وفا به این پیمان، زیارت قبول آنان است.
۵٫ با گریه و توسل در زیارتگاه ها غمها برطرف می شود و عقده های روحی تخلیه می گردد.
۶٫ حضور در مزارها و اجتماع مومنان، نمادی از قدرت و عظمت و نیز عامل وحدت دینی و ملی و برطرف کننده اختلاف ها و کدورتهاست.
۷٫ زیارت و حضور در مزارهاست که زمینه پاکی و کاهش جرایم و آسیبهای اجتماعی را فراهم می آورد.
۸٫ یکی دیگر از آثار زیارت فراهم آمدن زمینه ای مناسب برای توسعه اقتصادی، به ویژه تولید کالاهای فرهنگی فراهم می آورد، و نیز عاملی برای انفاقها و رفع فقر و محرومیتهاست.
۹٫ زیارتها زمینه ساز آشنایی بیشتر با معارف دینی و مفاخر تاریخی و رشد دانش و فرهنگ مکتبی است.
۱۰٫ زیارتگاه ها به مراکز فرهنگی و حوزه های علمیه تبدیل می شوند در کنار مزار رسول خدا این کار آغاز شد و در زمان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) هزاران دانشجو از سراسر بلاد اسلامی گرد می آمدند و علوم اسلامی را فرا می گرفتند بیدارگریهای فاطمه زهرا از کنار قبر پیامبر آغاز شد.

تعریف  زیارت

زیارت در لغت به معنای دیدن کردن، به دیدار کسی رفتن، و … می باشد. به دیدار او رفت، از او دیدن کرد، هم معنای زیارت است.

اما در فرهنگ مذهبی در معنای  نوعی دیدار خاص(توام با اکرام) از قبور بزرگان و بزرگزادگان دینی اصلاح یافته است به گونه ای که از این لغت بلافاصله چنین معنایی به ذهن متبادر می شود. زائر اسم فاعل زیارت؛ به معنای زیارت کننده، و مزور اسم مفعول و به معنای زیارت شونده است.

تاثیر زیارت

زیارت از جمله حقایق معنوی است که از قانون خودش تبعیت می کند قانونی که ثابت و پابرجاست و همیشه عمل می کند . زیارت زائر و مزور را تحت تاثیر یکدیگر قرار می دهد در روایات بسیاری داریم که به زیارت اموات بروید اموات از اثر حضور شما چنین و چنان می شوند و … همچنین به یاد مرگ افتادن و بیزاری از دنیا که ارمغان همیشگی قبرستانهاست، تاثیر مثبتی است که اموات بر زائرین می گذارند. کسی که دلتنگ عزیز از دست رفته است بیش از هر جایی در کنار مزار او آرام می گیرد اینها آثار واقعی زیارت است که کسی نمی تواند منکر آن باشد. 

بنابراین، رابطه اثر پذیری در زیارت دوسویه است مگر اینکه یکی از طرفین انسان کامل باشد(در اینجا مزور منظور است) و تحت تاثیر نقص های اطرافیان قرار نگیرد. در این فرض زائر تاثیر پذیرمطلق و مزور تاثیرگذار می شود و رابطه تاثیرگذاری یکسویه و به نفع زائر می گردد.

در روایات داریم که آرامگاه اولیای الهی بقعه ای از بقعه های بهشت است. یعنی همانطور که بهشت محل وصال حقیقی به خداوند و سلامت و امنیت نفس و برآورده شدن آرزوها و … است، حرمهای اولیای الهی نیز این چنین است و تا این اندازه موجب صفای روح و شفای دل می شود. کسی که آرامش روحانی را در حرم اهل بیت درک نمی کند و تاثیر نمی پذیرد باید در رفتار و زیارت خود تجدید نظر کند. رسول خدا خطاب به امیرالمومنین علیه السّلام فرمود: اى ابا الحسن خداوند قبر تو و قبور فرزندان تو را بقعه‏اى از بقعه‏هاى بهشت مى‏گرداند. (ارشادالقلوب، ترجمه سلگى،ج۲، ص۳۸۳)

امام صادق(علیه السلام) فرمود: «چون یکی از شما شیعیان عمل حج را بجای آورد، حجش را با زیارت ما ختم کند ، زیارت ما جزو پایانی حج است .

در روایات آمده است که دعا در زیر قبه امام حسین علیه السلام مستجاب است. یعنی زیارت شونده ای که در این مکان مقدس قرار دارد چنان تاثیری بر روح زائر می گذارد که دعای او را نافذ در آسمانها قرار می دهد. این آثار به تناسب عمق زیارت و ارتباط شخص با مزور ظهور پیدا می کنند. و ربطی به میزان گناهان ندارند بلکه به ارتباط و عمق زیارت بستگی دارند لذا عارفی که برای کسب ثواب، زیارت می کند کمتر تاثیر می پذیرد؛ تا عاشقی که با دلش ارتباط برقرار کرده است. در روایت زیر بر چند مورد از اثراتی که زیارت امام حسین بر زائر دارد اشاره شده است:

محمّد بن مسلم از باقرین علیهماالسّلام روایت کرده که فرمودند: خداوند در عوض شهادت حسین بن علی امامت را در ذریه او ، و شفا را در تربتش قرار داد و اجابت دعا را در زیر قبه او قبول فرموده، و ایام زائرین آن حضرت را از عمر آنها حساب نمی کند.

جایگاه زیارت در اسلام

زیارت امام

زیارت در اسلام در معنای مطلق کلمه (یعنی دیدار کردن از یکدیگر )، شایسته ، مورد سفارش و مستحب است در معنای زیارت قبور نیز همچنین است مخصوصا  اگر مراد از قبور، مزار اولیای الهی باشد از رویاتی که در مورد زیارت اموات آمده است چنین استفاده می شود که اصلا تفاوتی بین زیارت زندگان و مردگان وجود ندارد. جز اینکه زنده وسیله ای برای رویت میت ندارد. در بین فرق و مذاهب مسلمان، تنها وهابیت بر این اعتقادند که زیارت قبور حرام است «همه فرق و مذاهب مسلمان به جز یک فرقه از حنبلی های متأخر به نام وهابیت، بر مشروعیت زیارت اتفاق نظر دارند. وهابی ها به استناد روایات بخاری به نقل از ابوهریره که لا تشدّ الرجال إلاّ إلی ثلاثة مساجد : المسجد الحرام و مسجد الرسول و مسجد الاقصی(مزارات اهل البیت و تاریخها ، ص ۱۵ )؛ «آهنگ زیارت جز به سوی مسجدالحرام ، مسجد الرسول و مسجد الاقصی جایز نیست»، ادعا می کنند که زیارت مشاهد و قبور ائمه مسلمین (علیهم السلام) امری غیر شرعی و حرام است. این در حالی است که علاوه بر سند روایت مذکور ، دلالت آن نیز محل اشکال است. در این روایت بحث از مسجد است نه صرف زیارت . از سویی دیگر بحث در مطلوبیت و استحباب زیارت سه مسجد فوق الذکر است نه حصر زیارت در آنها .(اقتباس از مقاله مندرج در سایت کتابخانه تخصصی حج)

همه فرق و مذاهب مسلمان به جز یک فرقه از حنبلی های متأخر به نام وهابیت، بر مشروعیت زیارت اتفاق نظر دارند.

اما دیگران از اهل سنت در کتب روایی معتبر خود از رسول گرامی اسلام روایتهایی مبنی بر استحباب زیارت قبر آن حضرت دارند.

من زار قبری وجبت له شفاعتی ( مزارات اهل البیت و تاریخها ، ص ۱۴ .)؛ هر کس قبرم را زیارت کند، گویا مرا در زمان حیاتم زیارت کرده است.»

هر کس پس از مرگم مرا زیارت کند، گویی مرا در حال حیات زیارت کرده است.(همان)

کسی که حج بگزارد، و مرا زیارت نکند، بر من جفا کرده است .(کشف الارتیاب ، ص ۲۶۱،به نقل از وفاء الوفاء،ج۳ )

هر کس با قصد و توجه مرا زیارت کند ، روز قیامت در کنار من خواهد بود.(همان)

در مذهب شیعه بیش از همه در باب زیارت و اهمیت آن سفارش شده است. در تشیع، زیارت امام بعد از مرگ بنابر نقل ایشان مساوی با زیارتشان در حال حیات معرفی شده است و چنانچه اعتقاد به پایداری روح را بپذیریم حق جز این نمی تواند باشد مخصوصا که روح بیش از هر جایی به بدن و محل دفنش نظر و تعلق دارد. حضرت امام خمینی (ره) می فرماید:

«… ممکن است گفته شود که علاقه روح نسبت به بدن بعد از مرگ باقی است؛ زیرا بدن محل قرار و جایگاه رشد و پرورش او بوده است…. من می گویم: برای نفس دو نوع علاقه نسبت به بدن وجود دارد: علاقه صوری و علاقه مادی. البته مرگ موجب قطع علاقه صوری می شود، لیکن علاقه مادی همچنان پایدار است و از همین جهت زیارت قبور تشریع و جایز شمرده شده است.»

احادیث زیادی در زمینه سفارش به زیارت امامان و امامزادگان از ائمه معصومین(علیهم السلام) روایت شده است، امام صادق(علیه السلام) فرمود: «چون یکی از شما شیعیان عمل حج را بجای آورد، حجش را با زیارت ما ختم کند ، زیارت ما جزو پایانی حج است .(بحارالأنوار، ج ۱۰۰، ص ۲۵۴)

همچنین در این مورد امام رضا (علیه السلام) فرمود: «هر امامی را در گردن پیروانش عهدی است که وفای به آن عهد جز با زیارت قبور آن امامان تمام و کامل نمی شود.» (وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۲۵۳)

انسی نوش آبادی – گروه دین و اندیشه تبیان


× 6 = چهل هشت