خانه > مقالات, منبر, موضوعات قرآنی > عوامل کاهش روزی

عوامل کاهش روزی

مقدر بودن رزق از جانب پروردگار
با دقت در تعالیم ادیان الهی و در نهایت دین اسلام این امر واضح می گردد که خداوند متعال آگاه به گذشته و حال و آینده است و علم او بر هر چیز در هر زمان و مکانی که باشد، احاطه دارد. لذا او تعالی قبل از آفرینش مخلوقات جهان، رزق و روزی هر یک را به اندازه معین در تقدیر او نوشته است.

این امر در کلام خداوند در چندین آیه مورد تاکید قرار گرفته است؛
الف: «و ما من دابه فی الارض إلا علی الله رزقها و یعلم مستقرها و مستودعها کل فی کتاب مبین» (هود: ۶) هیچ جنبنده‏ای در زمین نیست مگر اینکه روزی آن برعهده خداست (و خدا روزی مناسب هر یک را در خشکی و دریا می رساند) و محل زیست (دوران حیات) و محل دفن (پس از ممات) او را می داند، همه اینها در کتاب روشنی (به نام لوح محفوظ، موجود و مضبوط) است.

ب: «و کأین من دابه لاتحمل رزقها الله یرزقها و إیاکم و هو السمیع العلیم» (عنکبوت: ۶۰) چه بسیارند جنبندگانی که (در زمین با شما زندگی می‏کنند و بر اثر ضعف حتی) نمی‏توانند روزی خود را بر دارند، خدا روزی‏رسان آنها و شماست و خدا بس شنوا و آگاه است.
همیشه رزق کم بد نیست

پس از تقدیر رزق در عالم ماوراء امکان حصول آن در عالم ماده را ایجاد میکند. تحقق بخشی از رزق که بدون کار و تلاش بهدست انسان میرسد، فقط نیاز به تقدیر در عالم غیب دارد ولی تحقق بخشی از رزق که باید برای بدست آوردن آن کار و تلاش انجام پذیرد، پس از تقدیر در عالم غیب نیاز به کار و تلاش و فعالیت هست. البته اگر رزقی برای انسان تقدیر شده باشد که برای بدست آوردن آن نیاز به تلاش و کوشش باشد، زمینه انجام تلاش و کوشش نیز برای انسان فراهم میشود.


خداوند در قرآن می فرماید:وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَةً ضَنْکا؛ [طه/۱۲۴] و هر که از یاد من روى‌گَردان شود، زندگى (سخت و) تنگى خواهد داشت‏».
در روایات عوامل زیادی برای کاهش روزی انسانها ذکر شده است که به برخی اشاره می کنیم:
۱. بیکاری و تنبلی :
همچنان که کار و تلاش عامل افزایش رزق و روزی است؛ تنبلی، کسالت و تن پروری عامل کاهش دهنده روزی انسان است.

امام صادق (علیه السلام)می فرماید: کسی که نسبت به انجام شایسته امور معاش خود تنبلی ورزد، امیدی به خیر دنیای او نیست. (وسایل الشیعه، ج۱۷، ص ۵۹)

داستان آموزنده خدا روزی رسان است
شخص ساده لوحی مکرر شنیده بود خداوند متعال ضامن رزق و روزی بندگان است به همین خاطر به این فکر افتاد که به گوشه مسجدی برود و مشغول عبادت شود و از خداوند روزی خود را بگیرد. به همین قصد یک روز صبح به مسجد رفت و مشغول عبادت شد. همینکه ظهر رسید از خداون طلب ناهار کرد ولی هرچه به انتظار نشست برایش ناهار نرسید تا اینکه شام شد و او باز از خدا طلب خوراکی برای شام کرد و چشم براه ماند. چند ساعتی از شب گذشته بود که درویشی وارد مسجد شد در پای ستونی نشست، شمعی روشن کرد و از کیسه خود غذایی بیرون آورد و شروع به خوردن کرد. مرد که از صبح با شکم گرسنه از خدا طلب روزی کرده بود و در تاریکی چشم به غذا خوردن درویش دوخته بود دید درویش نیمی از غذای خود را خورد و عنقریب نیم دیگر را هم خواهد خورد. مرد بی اختیار سرفه ای کرد و درویش که صدای سرفه را شنید گفت: هرکه هستی بفرما پیش. مرد بینوا که از گرسنگی داشت میلرزید پیش آمد و مشغول خوردن شد. وقتی سیر شد درویش شرح حالش را پرسید و آن مرد هم حکایت خود را تعریف کرد.

 

درویش به آن مرد گفت: فکر کن تو اگر سرفه نکرده بودی من از کجا میدانستم تو در مسجد هستی تا به تو تعارف کنم و تو هم به روزی خودت برسی؟ شکی نیست که خدا روزی رسان است ولی یک سرفه ای هم باید کرد.

۲٫ بی برنامگی:
امام علی (علیه السلام) می فرماید:برنامه ریزی صحیح اقتصادی، مال اندک را افزایش می دهد و برنامه ریزی غلط، مال فراوان را نابود می کند. (ترجمه الحیاه ، ج۴، ص ۴۸۸)

۳٫ گناهان:
امام علی علیه السلام می فرماید:از گناهان دوری کنید. که هیچ بلائی شدیدتر از آن نیست و انسان از رزق خود حروم نمی شود(مکارم الاخلاق، ص۱۴۷)

حرام خواری و کاهش رزق

 

بر اساس روایات مشخص میشود که اگر فردی از طریق حرام روزیاش را کسب نماید، از روزی حلال مقدر وی که بخشی از آن حتی بدون سعی و تلاش به انسان میرسد، کاسته میشود. از امام رضا علیهالسلام نقل شده که ایشان فرمودند:

 

«وَ اعْلَمْ أَنَّ الرِّزْقَ رِزْقَانِ فَرِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَأَمَّا الَّذِی تَطْلُبُهُ فَاطْلُبْهُ مِنْ حَلَالٍ فَإِنَّ أَکْلَهُ حَلَالٌ إِنْ طَلَبْتَهُ مِنْ وَجْهِهِ وَ إِلَّا أَکَلْتَهُ حَرَاماً وَ هُوَ رِزْقُکَ لَا بُدَّ لَکَ مِنْ أَکْلِه‏» (الفقه الرضا علیه السلام، ص: ۲۵۱)

 

و بدان که روزی دو گونه است: رزقی که تو در طلب آنی و رزقی که آن طالب توست. پس آن رزقی را که تو به دنبال آن میروی از طریق حلال دنبال کن زیرا اگر آن را از حرام بدست آوری، به عنوان رزق تو محسوب میشود و از ارزاق حلالی که برای تو مقدر شده کسر میشود زیرا همان رزق، رزق تو است و چارهای نداری جز آنکه همان را مصرف کنی.

 

بنابراین انسان باید بداند که با حرامخواری، روزی مقدر حلال انسان که بخشی از آن حتی بدون تلاش به انسان میرسد کاسته خواهد شد.

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ (اعراف، ۹۶)

و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان مى‏آوردند و تقوا پیشه مى‏کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها مى‏گشودیم ولى (آنها حق را) تکذیب کردند ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم.

خداوند متعال در این آیه شریفه تاکید میفرماید که کفر و تکذیب پیامبران و آیات الهی موجب میشود که خداوند متعال انسان را به کیفر اعمالش در همین دنیا گرفتار سازد که یکی از این کیفرها فقر و تنگدستی است.

دروغگویی و کاهش رزق

بر طبق روایات دروغگویی و عادت به دروغ گفتن موجب بروز فقر میشود. در ضمن روایاتی از حضرت علی علیهالسلام نقل شده که فرمودند:

وَ الْیَمِینُ الْفَاجِرَةُ تُورِثُ الْفَقْرَ  (مجلسى، ‏۷۳/ ۳۱۵)

و قسم دروغ باعث فقر میشود.

وَ اعْتِیَادُ الْکَذِبِ یُورِثُ الْفَقْرَ (مجلسى، ‏۷۳/۳۱۵)

عادت کردن به دروغگویی باعث فقر میشود.

علاوه بر آثار ماورائی دروغگویی در کاهش روزی مقدر انسان، دروغگویی باعث از بین رفتن اعتماد سایرین شده و در نتیجه تعاملات اقتصادی انسان با دیگران کاهش یافته و خود به خود وضعیت اقتصادی فرد بدتر خواهد شد. مثلا فعالین بازار معمولا با کسانی که به دروغگویی شهرت دارند خرید و فروش نمیکنند، پولی به آنها قرض نمیدهند و با آنها مشارکت نخواهند داشت. از این رو بزرگترین سرمایه فعالان اقتصادی اعتماد و سابقه نیکو است. بنابراین اگر کسی دروغ میگوید و دچار کمبود روزی است باید دروغگویی را ترک کند.

 بی عفتی و کاهش رزق

یکی دیگر از گناهانی که باعث فقر میشود بیعفتی و آلوده دامنی است. حضرت رضا علیهالسلام میفرمایند:

«الزِّنَا یُسَوِّدُ الْوَجْهَ وَ یُورِثُ‏ الْفَقْرَ وَ یَبْتُرُ الْعُمُرَ وَ یَقْطَعُ الرِّزْقَ وَ یَذْهَبُ بِالْبَهَاءِ وَ یُقَرِّبُ السَّخَطَ وَ صَاحِبُهُ مَخْذُولٌ مَشْئُوم‏» (فقهالرضا علیهالسلام ص۲۷۵)

همانا بی عفتی و آلوده دامنی صورت را سیاه نموده، فقر را به ارث میگذارد، عمر را کوتاه کرده و روزی را قطع مینماید و بزرگی و هیبت انسان را از بین میبرد و عذاب الهی را نزدیک میسازد و فرد را بدبخت و بیچاره میکند.

علاوه بر آثار ماورائی بی عفتی در کاهش رزق و روزی، فعالان بازار با افراد هرزه کمتر تعامل میکنند و در نتیجه وضعیت اقتصادی چنین فردی در اثر عدم تعامل اقتصادی با سایرین نیز رو به افول خواهد بود.

موسیقی حرام و کاهش رزق

گوش دادن به غنا و موسیقیهای حرام باعث بروز فقر میشود.

از امام صادق علیهالسلام نقل شده که فرمودند:

الْغِنَاءُ أَخْبَثُ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْغِنَاءُ أَشَرُّ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْغِنَاءُ یُورِثُ‏ الْفَقْرَ وَ النِّفَاقَ. (ابن حیون، ‏۲/ ۲۰۸)

«غنا و موسیقیهای حرام ناپاکترین و بدترین چیزهایی است که خداوند عزیز و بلندمرتبه خلق کرده است. غنی فقر و دورویی و نفاق را به ارث میآورد.»

اگر کسی دچار کمی روزی است و عادت به گوشدادن موسیقیهای حرام دارد برای افزایش روزی باید گوش دادن به موسیقیهای حرام را ترک نماید.

  نپرداختن زکات و کاهش رزق

عدم پرداخت زکات باعث بسته شدن ابواب رحمت الهی و کاهش رزق و بروز فقر میشود. از رسول گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم نقل شده که حضرت فرمودند:

لَا تَزَالُ أُمَّتِی بِخَیْرٍ مَا تَحَابُّوا وَ تَهَادَوْا وَ أَدَّوُا الْأَمَانَةَ وَ اجْتَنَبُوا الْحَرَامَ وَ قَرَوُا الضَّیْفَ وَ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَ آتَوُا الزَّکَاةَ فَإِذَا لَمْ یَفْعَلُوا ذَلِکَ ابْتُلُوا بِالْقَحْطِ وَ السِّنِین‏ (مجلسى، ‏۹۳/۱۴)

تا زمانیکه امت من به یکدیگر محبت بورزند و به یکدیگر عطا و بخشش داشته باشند و امانات را ادا کنند و از محرمات دوری گزینند و مهمان را اکرام کنند و نماز را بهپا داشته و زکات بدهند در خیر خواهند بود ولی اگر اینکارها را ترک کنند دچار قحطی و بیچارگی میشوند.

و نیز از امام رضا (علیهالسلام) نقل شده است:

إِذَا حُبِسَتِ الزَّکَاةُ مَاتَتِ الْمَوَاشِی (مجلسى، ۹۳/۱۴)

چون زکات داده نشود چهار پایان مى‏میرند.

زکات باعث پاکی اموال انسان میشود. قرآن کریم به رسول گرامی اسلام میفرماید:

خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها… (۱۰۳)

از اموال آنها زکات بگیر تا بوسیله آن اموالشان را پاک گردانده و با پرداخت زکات خودشان را باصفا سازی.

علاوه بر آثار ماورائی پرداخت زکات در افزایش روزی در صورتی که فقرای جامعه توانمند شوند تعاملات اقتصادی افزایش یافته و وضعیت کل اقتصاد بهبود مییابد که نتایج بلند مدت آن برای همه ملموس خواهد بود. علاوه بر آن پوشش اجتماعی فقرای جامعه باعث کاهش بزهکاریهای اجتماعی ناشی از فقر و تنگدستی شده و امنیت اجتماعی را بالا میبرد. در نتیجه افزایش امنیت اجتماعی اوضاع اقتصادی بهبود مییابد.

  بی توجهی به نماز و کاهش رزق

یکی از عوامل کاهش رزق سبک شمردن نماز است. پیامبر گرامی اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) ضمن حدیثی که در آن عوامل فقر را ذکر میکردند میفرمایند:

وَ الِاسْتِخْفَافُ بِالصَّلَاةِ (مجلسى، ‏۷۳/۳۱۵)

سبک شمردن نماز باعث کاهش رزق میشود.


۴٫ توکل بر غیر خدا :
رزق همه مخلوقین به دست خالق رازق است و کسانی که رزق خود را نزد مخلوقات بجویند،موجب کاهش روزی خواهد شد.

امام علی(ع) می فرماید:کسی که بر روی خود در خواهش از مردم را بگشاید، خداوند بر روی او، دری از فقر خواهد گشود. (بحار، ج۱۰۳، ص ۲۰)

دو گدا بودند یک بسیار چاپلوس و دیگری آرام و ساکت .

گدای چاپلوس وقتی شاه محمود و یا وزیرنش را می دید بسیار چاپلوسی می کرد و از سلطان محمود تعریف می کرد و هدیه میگرفت ولی اون یکی ساکت بود .

اون گدای چاپلوس روزی به گدای ساکت گفت چرا تو هم وقتی شاه رو می بینی چیزی نمیگی تا به تو هم پولی داده بشه.

گدای ساکت گفت: کار خوبه خدا درست کنه سلطان محمود خر کیه؟

برای سلطان محمود این سوال پیش اومده بود،  که چرا یک گدا ساکته و هیچی نمی گه.

وقتی از اطرافیان خود پرسید . به او گفتند که این گدا گفته کار خوبه خدا درست کنه سلطان محمود خر کیه؟

سلطان محمود ناراحت شدو گفت حالا که اینطوری فکر می کنه فردا مرغی بریان شده که در شکمش الماسی باشد را به گدایی که چاپلوسی می کند بدهید تا بفمد سلطان محمود خر کیه ؟

صبح روز بعد همینکار را انجام دادند غافل از اینکه وزیر بوقلمونی برای گدا برده و گدای متملق سیر است.

پس وقتی که مرغ بریان شده را به او دادند او که سیر بود مرغ را به گدای ساکت داد و گفت : امروز چند سکه درآمد داشتی و او گفت سه سکه .

گدای متملق گفت: این مرغ رو به سه سکه به تو می فروشم و آن گدا قبول نکرد و آخر سر پس از چانه زنی مرغ  بریان را بدون دادن حتی یک سکه صاحب شد.

لقمه اول را که خورد چشمش به آن سنگ قیمتی افتاد و به رفیق خود گفت فکر می کنم از فردا دیگه همدیگر را نبینیم .

فردای آن روز سلطان محمود دید که باز گدای متملق اونجاست و گدایی می کنه از او پرسید چرا هنوز گدایی می کنی ؟

گفت: خوب باید خرج زن و بچه ام را درآورم .

سلطان محمود با تعجب پرسید : مگر ما دیروز برای شما تحفه ای نفرستادیم ؟

گدای متملق گفت: بله دست شما درد نکنه وزیر شما قبل از اینکه شما مرغ را بفرستید بوقلمونی آوردند و من خوردم چون من سیر بودم مرغ را به رفیقم دادم و دیگر خبری هم از رفیقم ندارم .

سلطان محمود عصبانی شد و گفت: دست و پایش را ببندید و به  قصر بیاریدش

در قصر به گدا گفت بگو کارو باید خدا درست کنه سلطان محمود خر کیه .

گدا این را نمی گفت و سلطان محمود میگفت بزنیدش تا بگه

سلطان خطاب به گدای چاپلوس میگفت :  من می گم تو هم بگو

کار خوبه خدا درستش کنه سلطان محمود خر کیه ؟

 

داستان زیبا مرد زاهد و روزی خداوند

 

روزی روزگاری، عابد خداپرستی بود که در عبادتکده ای در دل کوه راز و نیاز خدا میکرد، آنقدر مقام و منزلتش پیش خدا زیاد شده بود که خدا هر شب به فرشتگانش امر میکرد تا از طعام بهشتی، برای او ببرند و او را بدینگونه سیر نمایند…

 

بعد از ۷۰ سال عبادت ، روزی خدا به فرشتگانش گفت: امشب برای او طعام نبرید، بگذارید امتحانش کنیم آن شب عابد هر چه منتظر غذا شد، خبری نشد، تا جایی که گرسنگی بر او غالب شد. طاقتش تمام شد و از کوه پایین آمد و به خانه بت پرستی که در دامنه کوه منزل داشت رفت و از او طلب نان کرد، بت پرست ۳ قرص نان به او داد و او بسمت عبادتگاه خود حرکت کرد.

 

سگ نگهبان خانه بت پرست به دنبال او راه افتاد، جلوی راه او را گرفت…

 

مرد عابد یک قرص نان را جلوی او انداخت تا برگردد و بگذارد او براهش ادامه دهد، سگ نان را خورد و دوباره راه او را گرفت، مرد قرص دوم نان را نیز جلوی او انداخت و خواست برود اما سگ دست بردار نبود و نمی گذاشت مرد به راهش ادامه دهد.

 

مرد عابد با عصبانیت قرص سوم را نیز جلوی او انداخت و گفت : ای حیوان تو چه بی حیایی! صاحبت قرص نانی به من داد اما تو نگذاشتی آنرا ببرم؟

 

سگ به سخن آمد و گفت: من بی حیا نیستم، من سالهای سال سگ در خانه مردی هستم، شبهابی که به من غذا داد پیشش ماندم ، شبهایی هم که غذا نداد باز هم پیشش ماندم، شبهایی که مرا از خانه اش راند، پشت در خانه اش تا صبح نشستم…

 

تو بی حیایی، تو که عمری خدایت هر شب غذای شبت را برایت فرستاد و هر چه خواستی عطایت کرد، یک شب که غذایی نرسید، فراموشش کردی و از او بریدی و برای رفع گرسنگی ات به در خانه یک بت پرست آمدی و طلب نان کردی…مرد با شنیدن این سخنان منقلب شد و به عبادتگاه خویش بازگشت و توبه کرد…

 

۵- کفران نعمت الهی و کاهش رزق

 

یکی از عوامل کم بودن روزی آن است که انسان نعمات الهی را کفران نماید. منظور از کفران نعمات الهی آن است که انسان نعمات الهی را ضایع سازد و تکالیف الهی را که در قبال آن نعمات بر دوش دارد ادا نسازد. خداوند متعال در قرآن میفرماید:

 

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ (نحل، ۱۱۲)

 

 خداوند (براى آنان که کفران نعمت مى‏کنند،) مثلى زده است: منطقه آبادى که امن و آرام و مطمئن بود و همواره روزیش از هر جا مى‏رسید امّا به نعمتهاى خدا ناسپاسى کردند و خداوند به خاطر اعمالى که انجام مى‏دادند، لباس گرسنگى و ترس را بر اندامشان پوشانید.

 

در روایتی که از رسول گرامی اسلام نقل شده که حتی بیاحترامی به خرده نان که مصداقی از کفران نعمات الهی است موجب بروز فقر میشود. (وَ إِهَانَةُ الْکِسْرَةِ مِنَ الْخُبْزِ)

 

علاوه بر آثار ماورائی کفران نعمات الهی در کاهش رزق انسان، اگر انسانی عادت داشته باشد که قدر فرصتها و نعمتهایی را که در اختیار او است نداند و آنها را به هدر بدهد و از هر چیزی که در اختیار دارد استفاده بهینه ننماید طبیعتا وضعیت اقتصادیاش رو به افول خواهد رفت.

 

  اسراف عامل کاهش رزق

 

یکی از مصادیق کفران نعمات الهی اسراف است. اسراف و هدر دادن منابع موجب فقر میشود است. امام صادق علیه السلام در حدیثی میفرمایند:

 

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:‏ « إِنَّ السَّرَفَ یُورِثُ‏ الْفَقْر»َ (الکافی، ج‏۴، ص: ۵۳)

 

همانا اسراف فقر را به ارث میگذارد.

 

هدر دادن منابع که خود نوعی کفران نعمات الهی است باعث خواهد شد که دعای انسان برای افزایش رزق و روزی مستجاب نشود. از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که حضرت فرمودند:

 

«أَصْنَافٌ لَا یُسْتَجَابُ‏ لَهُمْ:… وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى مَالًا ثُمَّ أَنْفَقَهُ فِی الْبِرِّ وَ التَّقْوَى، فَلَمْ یَبْقَ لَهُ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ، وَ هُوَ فِی ذَلِکَ یَدْعُو اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَهُ، فَهَذَا یَقُولُ لَهُ الرَّبُّ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى: أَوْ لَمْ أَرْزُقْکَ وَ أُغْنِیکَ، أَ فَلَا اقْتَصَدْتَ وَ لَمْ تُسْرِفْ؟! إِنِّی لَا أُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ.» (حمیرى، ص ۸۰)

 

«چند گروه هستند که دعایشان مستجاب نمیشود. از جمله آنها فردی است که خداوند متعال مالی به او مالی  میدهد و او آن مال را در راه خیر خرج میکند و از آن چیزی نگاه نمیدارد. در این حالت دعا میکند که خدایا به من رزق بده و خداوند تبارک و تعالی به او میفرمایند: آیا من به تو رزق ندادم و بینیازت نگرداندم؟ چرا میانه روی نکردی  و اسراف نمودی؟ همانا من مسرفان را دوست ندارم.»

 

حتی اگر مخارج انسان در راه خیر و صلاح نیز باشد، انسان نباید پا را از حد فراتر بگذارد بلکه باید میانهروی را رعایت کند و الا دچار فقر میشود چه برسد به اینکه انسان بخواهد در راه باطل منابع خود را صرف نماید و در این راه اسراف نماید.


خداوند رزق حلال و پاک به همه عنایت بفرماید به برکت صلوات بر محمد و آل محمد

در روایات، هم عوامل زیادی برای زیاد شدن روزی انسان‌ها یادآوری شده است:

 

1. صله‌ی رحم: امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «صله رحم، انسان را خوش اخلاق، با سخاوت و پاکیزه جان مى نماید و روزى را زیاد مى کند و مرگ را به تأخیر مى اندازد»[۲].
۲٫ پی روزی رفتن در آغاز روز: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در این مورد فرمود: «صبح زود در طلب روزى و حاجت‌هاى خود بروید، زیرا صبح- خیزى مایه برکت و رستگاریست»[۳].
۳٫ زیارت امام حسین(علیه‌السلام): امام صادق(علیه‌السلام) به یکی از اصحال خود به نام عبد‌الملک خَثْعَمی فرمود: «ای عبد‌الملک! زیارت امام حسین(علیه‌السلام) را رها نکن و دوستان خود را هم به آن سفارش کن، که در این صورت، خداوند عمرت را طولانى و روزى ات را زیاد مى کند»[۴].
۴٫ راستگویی، انصاف، نیکی به والدین و صله رحم: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: «به هر که راستگویى در گفتار، انصاف در رفتار، نیکى به والدین و صله رحم الهام شود، اجلش به تأخیر مى افتد و روزیش زیاد مى‌شود»[۵].
۵٫ امانت‌داری: امام علی(علیه‌السلام) فرمود: «الْأَمَانَةُ تَجُرُّ الرِّزْقَ؛ [۶] امانت موجب افزایش رزق مى‏‌شود»
۶٫ نماز شب: امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «َنماز شب، انسان را خوش ‏سیما، خوش ‏اخلاق و خوشبو مى‏‌کند و روزى را زیاد و قرض را ادا مى ‌نماید و غم و اندوه را از بین برده و چشم را نورانى مى‏ کند»[۷].
۷٫ استغفار از گناهان: امام علی(علیه‌السلام) فرمود: «ألاستِغفارُ یَزیدُ فی الرّزقِ؛[۸] استغفار روزی را زیاد می کند.
۸٫ صدقه دادن: امام علی(علیه‌السلام) فرمود: اسْتَنْزِلُوا الرِّزْقَ بِالصَّدَقَةِ؛[۹] روزى را با صدقه دادن فرود آورید»
۹٫ دست کشیدن به صورت، بعد از وضو: امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «دست کشیدن به چهره پس از وضوء ککمک چهره را می‌زداید، و روزى را فراوان می‌کند»[۱۰].
۱۰٫ وضو قبل از غذا: امیر المؤمنین(علیه‌السلام) فرمود: «وضوء پیش از خوراک، روزى را زیاد می‌کند»[۱۱].
۱۱٫ شکر گزاری: امام علی(علیه‌السلام) فرمود: «شُکْرُ الْمُنْعِمِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ؛ [۱۲] شکر و سپاس از نعمت دهنده رزق و روزى را افزایش میدهد».
۱۲٫ خوش همسایگی: امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «خوش همسایگى روزى را فراوان می‌کند»[۱۳].
۱۳٫ بِرّ [۱۴]: پیامبر اکرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: «بِرّ و نیکی،‌ روزی را زیاد می‌کند»[۱۵].
۱۴٫ حسن خلق: امام صادق(علیه‌السلام) فرمود: «حسن خلق روزى را زیاد می‌کند»[۱۶].
[۲]. صِلَةُ الْأَرْحَامِ تُحَسِّنُ الْخُلُقَ وَ تُسَمِّحُ الْکَفَّ وَ تُطَیِّبُ النَّفْسَ وَ تَزِیدُ فِی الرِّزْقِ وَ تُنْسِئُ فِی الْأَجَلِ «الکافى(ناشر: اسلامیه) ج ۲، ص ۱۵۱، ح ۶»
[۳]. باکِروا فی طَـلَبَ الرِّزقِ وَ الحَوائِجِ فَاِنَّ الغُدُوَّ بَرَکَةٌ وَ نَجاحٌ؛ «نهج‌الفصاحه(ناشر: دنیای دانش)، ص۳۷۱»
[۴]. یَا عَبْدَ الْمَلِکِ لَا تَدَعْ زِیَارَةَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ(علیه السلام) وَ مُرْ أَصْحَابَکَ بِذَلِکَ یَمُدُّ اللَّهُ فِی عُمُرِکَ وَ یَزِیدُ اللَّهُ فِی رِزْقِکَ «کامل‌الزیارات(ناشر: مرتضوی)، ص۱۵۲»
[۵]. مَنْ أُلْهِمَ الصِّدْقَ فِی کَلَامِهِ وَ الْإِنْصَافَ مِنْ نَفْسِهِ وَ بِرَّ وَالِدَیْهِ وَ وَصَلَ رَحِمَهُ أُنْسِئَ لَهُ فِی أَجَلِهِ وَ وُسِّعَ عَلَیْهِ فِی رِزْقِهِ «أعلام الدین(مؤسسه آل‌البیت(علیهم‌السلام))، ص۳۶۵»
[۶]. بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۷۵، ص۶۰
[۷]. صَلَاةُ اللَّیْلِ تُحَسِّنُ الْوَجْهَ وَ تُحَسِّنُ الْخُلُقَ وَ تُطَیِّبُ الرِّیحَ وَ تُدِرُّ الرِّزْقَ وَ تَقْضِی الدَّیْنَ وَ تَذْهَبُ بِالْهَمِّ وَ تَجْلُو الْبَصَرَ «ثواب‌الاعمال و عقاب‌الاعمال(ناشر: دار الرضی)، ص۴۲»
[۸]. الخصال(ناشر: جامعه مدرسین)، ج‏۲، ص۵۰۵
[۹]. نهج‌البلاغه، حکمت۱۳۷
[۱۰]. مَسْحُ الْوَجْهِ بَعْدَ الْوُضُوءِ یَذْهَبُ بِالْکَلَفِ وَ هُوَ شَیْ‏ءٌ یَعْلُو الْوَجْهَ کَالسِّمْسِمِ أَوْ لَوْنٌ بَیْنَ الْحُمْرَةِ وَ السَّوَادِ وَ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ «بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۵۹، ص۲۷۹»
[۱۱]. الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ «بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۶۳، ص۲۵۳»
[۱۲]. بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۶۸، ص۴۵
[۱۳]. حُسْنُ الْجِوَارِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ «بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۷۱، ص۱۵۳»
[۱۴]. معنای بِرّ: «طاعت و بندگى، راستگوئى، مصلحت، عطا و بخشش، مهربانى و محبت «فرهنگ ابجدى، ص۱۸۰»
[۱۵]. إِنَّ الْبِرَّ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ «نهج الفصاحه(ناشر: دنیای دانش)، ص۴۸۶»
[۱۶]. حُسْنُ الْخُلُقِ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ «بحار الأنوار (ناشر: اسلامیه)، ج‏۶۸، ص۳۹۶»

 

رزق و عوامل تاثیرگذار در گشایش آن از دیدگاه قرآن

 

imagesرزق و عوامل تاثیرگذار در گشایش آن از دیدگاه قرآن

هم‏زمان با خلقت انسان، جستجو و تلاش او برای یافتن هر آنچه ادامه حیاتش را میسر سازد، شروع شده و همانا فراهم آوردن رزق و روزی، یکی از دغدغه‏های مهم و همیشگی انسان بوده است؛ زیرا خداوند متعال زندگی مادی بشر را به آن وابسته کرده است. البته گاه بسیاری از انسانها کسب روزی و سرمایه را مهمترین و شاید تنها هدف زندگی خود قرار داده‏اند که این تفکر اولا انسانها را از هدف غایی و فلسفه خلقتشان دور کرده است و ثانیا بسیاری از آنان را برای به دست آوردن متاع اندک دنیا، به تضییع حقوق دیگر انسانها و نارضایتی پروردگارشان سوق داده است.

رزق از دیدگاه قرآن
قرآن، کتابی جاوید الهی، قانون اساسی اسلام، معجزه بزرگ و یادگار ماندگار پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم و نخستین مرجع عقاید و احکام و اخلاق و آداب و شعایر اسلامی است.
خداوند در این کتاب گنجینه‏های معارف و رازهای حقایق، اصول عدالت، راه و روش سعادت، رهنمودهای سیر و سلوک و دستورالعمل های هدایت و تشریع را به ودیعت نهاده است. قرآن در گوش اعصار و قرون این ندا را طنین انداز می کند که «تنزیل من حکیم حمید» (فصلت:۴۲)؛ قرآن فرو فرستادۀ خداوند دانای ستوده است.
قرآن راهنماست و چراغ راه، شفاست و درمان برای همه مردم و به خصوص برای مومنان؛ «یا أیهاالناس قد جاءتکم موعظه من ربکم وشفاء لما فی الصدور وهدی و رحمه للمومنین» (یونس: ۵۷)؛ ای مردمان! از سوی پروردگارتان برای شما اندرزی و درمانی برای چیزهایی که در سینه‏هاست آمده است، وهدایت و رحمت برای مومنان است.
بنابراین فلسفه زندگی و راه و رسم انسان زیستن را باید از این چشمه زلال و گوارای زندگی گرفت، و باید زیربنای عقاید و اخلاق و عرفان و تفکر و پشتوانه رفاه انسان و پیشرفت جامعه رهنمودهای قرآن باشد. (۱)
مسائل مربوط به رزق در کلام الهی بارها مورد اشاره قرار گرفته است که ما تحت چند عنوان، درباره آن بحث می کنیم.

۱- مقدر بودن رزق از جانب پروردگار
با دقت در تعالیم ادیان الهی و در نهایت دین اسلام این امر واضح می گردد که خداوند متعال آگاه به گذشته و حال و آینده است و علم او بر هر چیز در هر زمان و مکانی که باشد، احاطه دارد. لذا او تعالی قبل از آفرینش مخلوقات جهان، رزق و روزی هر یک را به اندازه معین در تقدیر او نوشته است. این امر در کلام خداوند در چندین آیه مورد تاکید قرار گرفته است؛
الف: «و ما من دابه فی الارض إلا علی الله رزقها و یعلم مستقرها و مستودعها کل فی کتاب مبین» (هود: ۶) هیچ جنبنده‏ای در زمین نیست مگر اینکه روزی آن برعهده خداست (و خدا روزی مناسب هر یک را در خشکی و دریا می رساند) و محل زیست (دوران حیات) و محل دفن (پس از ممات) او را می داند، همه اینها در کتاب روشنی (به نام لوح محفوظ، موجود و مضبوط) است.
ب: «و کأین من دابه لاتحمل رزقها الله یرزقها و إیاکم و هو السمیع العلیم» (عنکبوت: ۶۰) چه بسیارند جنبندگانی که (در زمین با شما زندگی می‏کنند و بر اثر ضعف حتی) نمی‏توانند روزی خود را بر دارند، خدا روزی‏رسان آنها و شماست و خدا بس شنوا و آگاه است.
در بیان سبب نزول آیه آمده است: رسول خدا صلی الله علیه وسلم از اصحاب خویش در مکه خواست که به مدینه هجرت کنند، اما اصحاب گفتند: ما در آنجا نه مسکنی داریم و نه کسی را که به ما چیزی برای خوردن بدهد. پس خدای عزوجل به ایشان خبر داد که رزق و روزی او به مکانی معین، مخصوص نیست. بلکه رزق و روزی او برای تمام خلقش، در هر جا و در هر مکانی که باشند، عام است و حتی ارزاق مهاجران در دیار هجرت بیشتر و پاکیزه تر است. چنانکه مهاجران در صدر اسلام بعد از اندک زمانی صاحب ثروت و دارایی و فرمانروای کشورها و سرزمینهای سایر بلاد گشتند. (۲)
ج: «فابتغوا عندالله الرزق و اعبدوه و اشکروا له» (عنکبوت:۱۷) پس روزی را از نزد خدا طلب کنید و او را پرستش کنید و شکر او را به جا آورید.

۲- حکمت در تقسیم رزق
با دقت در آیات گذشته این امر بسیار اساسی آشکار گردید که خداوند روزی‏رسان تمام جانداران و جنبندگان است و در کتاب خود، به آن تصریح کرده است، اما در این راستا همیشه یک مسئله ذهن انسانها و به خصوص حکمای اسلامی را به خود مشغول کرده است و آن اینکه بر چه اساسی خداوند متعال رزق و روزی را میان بندگان خود تقسیم می کند. چون دیده شده که در طول تاریخ عده‏ای معدود، بسیاری از ثروت‏های جهان را تحت سیطره خود داشته و در نهایت رفاه و ناز و تنعم بوده‏اند و بیشترین فعالیت زندگی‏شان صرف برطرف کردن نیازهای اولیه حیات شده است.
آنچه مسلم است:
الف: «أو لم یعلموا أن الله یبسط الرزق لمن یشاء و یقدر» (زمر:۵۲) مگر ندانسته‏اند که خداوند روزی را برای هر کس که خود بخواهد، فراخ یا تنگ می‏گرداند. و یا «الله یبسط الرزق لمن یشاء من عباده و یقدر له» (عنکبوت:۶۲) خداوند روزی را برای هر کس از بندگانش که بخواهد فراخ می‏گرداند و برای هر کس که بخواهد تنگ می‏گرداند.
پس چگونگی تقسیم رزق، یکی از حکمتهای خاص پروردگار جهانیان است که انسان با توجه به توانایی عقلی و ظرفیت وجودی خود به برخی از آنها پی می‏برد.
ب: «والله فضّل بعضکم علی بعض فی الرزق» (نحل:۷۱) خداوند برخی از شما را بر برخی دیگر از نظر روزی برتری داده است.
سید قطب در تفسیر «فی ظلال القرآن» پیرامون این امر می‏گوید: «برتری دادن در رزق، اسباب و عللی دارد که این اسباب و علل تابع سنت الهی است، پس گاهی ممکن است که انسان متفکر، دانشمند و اهل خرد بوده، اما موهبتش (توانایی‏اش) در کسب روزی محدود و اندک باشد. از آن روی که او در میدان‏های دیگر دارای مواهب دیگری است. گاهی برعکس، یک انسان کودن و نادان به مال و ثروتی گسترده دست می‏یابد، اما بدانید که این انسان قطعا در این بُعد خاص از موهبت برخوردار است. پس ساده لوحانه است که بپنداریم که وسعت رزق و روزی به توانمندی و استعداد انسان ارتباطی ندارد. البته گاهی هم گشایش و تنگی در رزق ابتلایی از جانب خدای سبحان است. به هرحال بر اساس همین حکمت‏های بالغه (الهی) است که علاوه بر تفاوت در مال و دارایی، در سایر ابعاد زندگی انسانها نیز تفاوت‏هایی قرار داده شده است.» ( ۳)
ج: خداوند یکی از ضررهای افزایش دادن بی‏قید و شرط رزق و روزی بندگان را این چنین بیان می‏فرماید: «و لو بسط الله الرزق لعباده لبغوا فی الارض و لکن ینزل بقدر ما یشاء» (شوری:۲۷) اگر خداوند رزق و روزی را برای همه بندگانش (بدان گونه که خودشان می‏خواهند) فراخ و گشاده می‏گرداند به یقین در زمین تباهی می‏کردند. ولی به اندازه آنچه بخواهد (روزی) فرو می‏فرستند.
در حدیث قدسی آمده است: «از بندگانم کسی هست که او را جز توانگری به صلاح نمی‏آورد و اگر فقیرش سازم، بی‏گمان دینش را بر وی تباه کرده‏ام و از بندگانم کسی هست که او را جز فقر به صلاح نمی‏آورد، و اگر توانگرش سازم دینش را بر وی تباه ساخته‏ام. (۴)
خداوند که خالق و دانای اسرار تمام بندگان است، خود می‏فرماید: «کلاّ إن الانسان لیطغی أن رآه استغنی» (علق:۶-۷) به یقین انسان سر به طغیان بر می‏دارد هنگامی که خود را بی‏نیاز می‏بیند.
د: خداوند متعال در چندین آیه، از رزق و روزی و تنگی و فراخی آن به عنوان یکی از راههای امتحان و ابتلای بندگان یاد می‏کند؛«فأما الانسان إذا ما ابتلاه ربه فأکرمه و نعمه فیقول ربّی أکرمن: و أما إذا ما ابتلاه فقدر علیه رزقه فیقول ربی أهانن» (فجر:۱۵-۱۶)؛ اما انسان همین که پروردگارش او را بیازماید و او را گرامی دارد و به او نعمت دهد، خواهد گفت: پروردگارم مرا گرامی داشته است (با این تصور که این عزت و نعمت حقش بوده است) و اما اگر او را بیازماید و روزی‏اش را تنگ و کم نماید، خواهد گفت: پروردگارم مرا خوار و زبون داشته است. (و با فقر و فاقه ذلیل و حقیرم نموده است.)
در آیه دیگری خداوند در همین خصوص فرموده است: «و لنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع  و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشرالصابرین.» (بقره:۱۵۵) و قطعا شما را با چیزی از (قبیل) ترس و گرسنگی و زیان‏های مالی و جانی و کمبود فرآورده‏ها می‏آزماییم و به بردباران (بر این آزمون‏ها) مژده باد.
گاهی نیز وفور نعمتهای خداوند، استدارج و مهلت و وسیله‏ای برای عذاب گناهکاران است: «ولاتعجبک أموالهم و أولادهم إنما یرید الله أن یعذبهم بها فی الدنیا و تزهق أنفسهم و هم کافرون» (توبه:۸۵) و مال‏ها و فرزندان کافران و فاسقان تو را به شگفت نیندازد. جز این نیست که خداوند می‏خواهد با آن در دنیا آنان را شکنجه دهد و جان‏هایشان در حال کفر بیرون رود.
هـ: خداوند یکی دیگر از حکمت‏های تقسیم رزق را این گونه بیان می‏کند: «نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیاه الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضا سخریا» (زخرف:۳۲) ما زیست‏مایۀ آنان را در زندگی دنیا بین آنان تقسیم کرده‏ایم. و در مرتبت، برخی از آنان بر برخی دیگر برتر گردانده‏ایم تا برخی از آنان برخی دیگر را به خدمت گیرند.
زمخشری در ذیل این آیه می‏نویسد: «همانا خداوند خودش روزی و اسباب مادی زندگی را درمیان انسانها تقسیم، مقدار آن را مقرر و مرتبه هر یک از آنها را با تدبیرش مشخص کرد، و بین آنها تساوی قرار نداد بلکه در برخورداری از اسباب زندگی و در مقام و منزلت بینشان تفاوت نهاد. از آنان قوی و ضعیف، غنی و فقیر، آقا و خادم قرار داد تا احتیاجات همدیگر را برآورده سازند و بعضی بعض دیگر را برای برآوردن نیازهایشان به خدمت بگیرند تا چرخ زندگی همه بچرخد و هر یک به منافعشان برسند و نیازهایشان برآورده شود، و اگر خداوند انسان‏ها را به حال خودشان رها می‏کرد و تدبیر همه امورشان را به خودشان وامی‏نهاد، البته که همه ضایع و هلاک می‏شدند.» (۵)

۳- اثر اعمال نیک و گشایش رزق
رزق یکی از مقدرات خداوندی است که با اعمال و نوع زندگی انسان رابطه مستقیم دارد و تک تک اعمال او (خیر و شر) بر مقدار و چگونگی رزق و روزی‏اش اثر دارد. لذا اگر انسان به اعمال نیک و خیر اقدام کند و در طول زندگی بدان پایبند باشد، در روزی او برکت پدید می‏آید و کسب رزق برای او سهل می‏شود، و اگر نافرمانی رب العالمین را پیشه سازد، از رزق طیب و پاک بی‏بهره مانده و برکت زندگی او از بین می‏رود. اینک با توجه به آیات قرآنی، موجبات تنگی و فراخی رزق را بررسی می کنیم؛

الف: اثر تقوی
«ومن یتق الله یجعل له مخرجاً و یرزقه من حیث لایحتسب و من یتوکل علی الله فهو حسبه» (طلاق:۲-۳) هر کس از خداوند بترسد و پرهیزگاری کند، خداوند راه نجات (از هر تنگنایی) را برای او فراهم می‏سازد و به او از جایی که تصورش را نمی‏کند، روزی می‏رساند، و هر کس بر خداوند توکل کند (و سرانجام کار خود را بدو واگذارد) پس خداوند او را بس است.
این آیه دلیل واضح و روشنی است بر اینکه خداوند متعال برای بعضی از بندگان، فرج و گشایش فراهم نموده و اسباب گوناگون رزق و روزی را برای آنان از راههایی که در فکر آنان نمی‏گنجد، مهیا می‏کند و این به سبب تقوا و دینداری آنان است.
نکته مهم نهفته در این آیه و بسیاری از آیات دیگر، این است که هر چند این دنیا سرای اسباب است (و بالطبع برای حصول رزق و روزی، کسب و کار و تجارت و … را سبب گردانده) اما نوعی دیگر از رزق و روزی هست که اصطلاحاً «من حیث لایحتسب» خوانده می‏شود و به قدرت خداوندی (در مقابل سنت خداوندی) ارتباط دارد و ربطی به کسب و کار و امور معمول حصول رزق ندارد. قرآن در موارد متعددی به این امر اشاره کرده است. ممکن است در زندگی ما انسان‏ها اتفاقاتی از این دست پیش آمده باشد. به عنوان یکی از بارزترین مصادیق آن می‏توان از ماجرای حضرت مریم نام برد که زکریا علیه السلام گاه و بیگاه انواع خوراکی‏ها و آشامیدنی‏های متفاوت را در کنار او و درمحراب عبادتش می‏یافت؛ «کلما دخل علیها زکریا المحراب وجد عندها رزقا قال یا مریم أنی لک هذا قالت هو من عندالله إن الله یرزق من یشاء بغیر حساب» (آل عمران:۳۷) هر گاه زکریا وارد عبادتگاه او می‏شد به نزد او رزقی می‏یافت، می‏گفت: ای مریم، این روزی برایت از کجا آمده است؟ [مریم] می‏گفت: آن از نزد خداست. خداوند هر کس را که بخواهد بی‏شمار روزی می‏دهد.
یکی دیگراز آیاتی که خداوند در آن تقوا و ایمان را سببی برای روزی معرفی کرده، آیه ۹۶ سورۀ اعراف است؛ «ولو أن أهل القری آمنوا واتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و الأرض»، واگر مردمان این شهرها و آبادی‏ها (به خدا و انبیا) ایمان می‏آوردند و (از کفر و معاصی) پرهیز می‏کردند، (درهای خیرات و) برکات آسمان و زمین را بر روی آنان می‏گشودیم.

ب: اثر استغفار
استغفار سبب وسعت و فراخی رزق می‏گردد؛ در این رابطه خداوند متعال می‏فرماید: «و أن استغفروا ربکم ثم توبوا إلیه یمتعکم متاعا حسنا إلی أجل مسمی و یؤت کل ذی فضل فضله» (هود:۳) و آنکه از پروردگارتان آمرزش بخواهید آنگاه به درگاه او توبه کنید تا (به سبب استغفار صادقانه و توبه مخلصانه) شما را تا دم مرگ به طرز نیکویی (از مواهب زندگی این جهان) بهره مند می‏سازد و (در آخر برابر عدل و داد خود) به هر صاحب فضیلت و احسانی (پاداش) فضیلت و احسانش را می‏دهد.
در این آیه خداوند انسان‏ها را به استغفار و توبه از اعمال گذشته دعوت می‏کند و آنان را به صبر و پایداری و ثبات در این راه توصیه می‏نماید و به آنان اعلام می‏دارد که اگر استقامت و اسمترار در توبه و استغفار داشته باشند، آنان را از نعمت‏های کثیر و وافر خود بهره مند می‏سازد. (۶)
استغفار همچنین سبب نزول پیاپی باران و کثرت آن می‏گردد و باعث برکت در اموال و اولاد می‏شود، چنانکه خداوند در سوره نوح می‏فرماید: «فقلت استغفروا ربکم إنه کان غفارا یرسل السماء علیکم مدرارا و یمددکم بأموال و بنین و یجعل لکم جنات و یجعل لکم أنهارا» (نوح:۱۰-۱۲)؛ و (من نوح) بدیشان گفتم: از پروردگار خویش طلب آمرزش کنید که او بسیار آمرزنده است (و شما را می‏بخشاید)، (اگر چنین کنید) خدا از آسمان باران‏های پر خیر و برکت را پیاپی می‏باراند و با اعطای دارایی و فرزندان شما را کمک و یاری می‏دهد، و باغهای سرسبز و فراوان بهره شما می‏سازد، و رودبارهای پر آب در اختیارتان می‏گذارد.
استغفار سبب جذب و گشایش رزق شده و موجب می‏گردد که انسان از جایی که گمان آن را ندارد، صاحب رزق و روزی شود و مقام و منزلت او محفوظ بماند. بر خلاف آن، کفر به خدا و غافل شدن از ذکر و یاد وی باعث تنگی رزق و مشقت و ناراحتی دنیوی (و اخروی) می‏شود، چنانکه خداوند می‏فرماید: «و من أعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا» (طه:۱۲۴)؛ هر کس از یاد من روی بگرداند، زندگی تنگ (سخت و گرفته‏ای) خواهد داشت.

ج: اثر نماز
مسلماً نماز یکی از مهم‏ترین ارکان اسلام است که هر فرد مومن به هنگام ادای آن و پس از ادای آن احساس اطمینان، خوشبختی و آرامش می‏نماید، و هنگامی که با صبر و استقامت همراه باشد بخصوص هنگام بروز مصایب و مشکلات، تاثیر بسیار بزرگ و مهمی بر انسان دارد.
خداوند متعال می‏فرماید: «یا أیهاالذین آمنوا استعینوا بالصبر والصلاه إنّ الله مع الصابرین» (بقره:۱۵۳)؛ ای کسانی که ایمان آورده‏اید، از بردباری و نماز ( در برابر حوادث سخت زندگی) کمک بگیرید (بدانید که) همانا خدا با بردباران است.
سعید بن جبیر- رحمه الله- درباره صبر می‏فرماید: «صبر و استقامت بنده، اظهار رضایت اوست از خداوند متعال بر آنچه بر او واقع شده است، و طالب ثواب بودن در مصایب، دال بر امید او به ثواب از باریتعالی است. چه بسا بنده اظهار بی‏صبری می نماید و به جزع  و فزع می‏پردازد و قدرت صبر و استقامت را از دست می‏دهد؛ بنابراین خداوند متعال اول به صبر و استقامت و ادای نماز دستور داده و پس از آن مسئله رزق را بیان می‏دارد. از این معلوم می‏شود که نماز و صبر بر تنگی و فراخی رزق تأثیر بسزایی خواهند گذاشت. اگر انسان نماز بخواند و هنگام نزول مصایب و مشکلات صبر را پیشه خویش سازد، خداوند رزق و روزی با برکتی نصیب او می‏سازد.(۷)
خداوند متعال می‏فرماید: «وأمر أهلک بالصلاه واصطبر علیها لانسئلک رزقا نحن نرزقک و العاقبه للتقوی» (طه:۱۳۲)؛ خانواده خود را به گزاردن نماز دستور بده و خود نیز بر اقامه نماز ثابت و استوار باش، ما از تو روزی نمی‏خواهیم، بلکه ما به تو روزی می‏دهیم،  سرانجام (نیک و ستوده) از آنِ (اهل تقوا و) پرهیزگاری است.

د: اثر انفاق و صدقه دادن
یکی دیگر از اموری که موجب فراخی رزق می‏شود و در آیات و احادیث بدان اشاره شده است، بذل و بخشش و انفاق در راه خداست.
انفاق در راه خدا پاداش دنیوی و اخروی را به دنبال دارد و از برکات مهم و بزرگ دنیوی آن می‏توان به رشد و نمو مال و وسعت در رزق اشاره کرد. خداوند می‏فرماید: «یا أیهاالذین آمنوا أنفقوا من طیبات ما کسبتم و مما أخرجنا لکم من الارض و لاتیمموا الخبیث منه تنفقون و لستم بآخذیه إلا أن تغمضوا فیه و اعلموا أن الله غنی حمید. الشیطان یعدکم الفقر و یأمرکم بالفحشاء والله یعدکم مغفره منه و فضلا والله واسع علیم» (بقره:۲۶۷-۲۶۸)، ای مومنان، از پاکیزه‏های اموالی که (از طریق تجارت و کسب و کار) به دست آورده‏اید و از [پاکیزه‏های] آنچه برایتان از زمین برآورده‏ایم، انفاق کنید و به سراغ چیزهای ناپاک نروید تا از آن ببخشید، در حالی که خود شما حاضر نیستید آن چیزهای پلید را دریافت کنید مگر با اغماض و چشم‏پوشی در آن، و بدانید که خداوند بی‏نیاز و شایسته ستایش است. شیطان شما را (به هنگام انفاق می‏ترساند و ) وعده تهیدستی می‏دهد و به انجام گناه شما را دستور می‏دهد، ولی خداوند به شما وعده آمرزش خویش و فزونی (نعمت)  می‏دهد، و خداوند گشایشگر (فضل و رحمت، و از همه چیز) آگاه است.
همچنین خداوند متعال می‏فرماید: «و ما أنفقتم من شیء فهو یخلفه و هو خیرالرازقینم (سبأ:۳۹) هرچه (در راه خدا) انفاق کنید، او عوضش را می‏دهد و او بهترین روزی دهندگان است.

هـ: اثر دعا
دعا و نیایش یکی دیگر از اسباب جلب رحمت و فتح و گشایش درهای بی‏کران الهی است و انسان همواره توانسته است به وسیلۀ آن، احوال خود و حتی تقدیر الهی را تغییر دهد. در احادیث آمده است که دعا تقدیر الهی را تغییر می‏دهد. (۸)
پیامبران و صالحان همیشه در هنگام نزول مصایب و مشکلات، به دعا و تضرع پرداخته‏اند و با دعاهای مخلصانۀ خویش توانسته‏اند رزق و برکات الهی را شامل حال امت خویش و یا یک گروه و منطقه‏ای خاص بگردانند. به عنوان مثال می‏توان به نیایش حضرت ابراهیم و اسماعیل- علیهما السلام- اشاره کرد؛ «و إذ قال إبراهیم رب اجعل هذا بلداً آمنا و ارزق أهله من الثمرات من آمن بالله و الیوم الآخرم (بقره:۱۲۶)؛ و آنگاه (را یاد آورید) که ابراهیم گفت: پروردگارا، این (سرزمین) را شهری امن گردان و به مردمش، هر کس که به خدا و روز قیامت ایمان آورد، از فرآورده‏ها روزی ده.
در جای دیگر خداوند واقعۀ حضرت عیسی علیه السلام را نقل می‏کند که در دعای خود چنین گفت: «اللهم ربنا أنزل علینا مائده من السماء تکون لناعیداً لأولنا و آخرنا و آیه منک و ارزقنا و أنت خیرالرازقین» (مائده:۱۱۴)؛ خداوندا، ای پروردگار ما، سفره‏ای از آسمان برای ما فرو فرست که (روز نزول آن) جشنی برای ما (مومنان) متقدمین و (دیگر مومنان) متأخرین شود و معجزه‏ای از جانب تو (برصدق نبوت من) باشد، و ما را (نه فقط امروز، بلکه همیشه) روزی رسان و تو بهترین روزی دهندگانی.
این آیات گویای این مطلبند که خداوند متعال دعا و تضرع را وسیله اعطای رزق به بندگانش قرار می‏دهد و آنان می‏توانند با خواستن و اظهار نیاز به درگاه بی‏نیاز پروردگار، سبب گشودن دروازه‏های رزق و رحمت برخود شوند.

و: اثر هجرت در راه خدا
در طول تاریخ چه بسا اهل ایمان (به دلایل مختلف) مجبور به ترک دیار و هجرت در راه خدا شده‏اند و تقریبا در همه موارد به رغم خواست کفار و دشمنان دین، در محل هجرت با گشایش رزق و فتح و کامیابی روبه رو شده‏اند. خداوند می‏فرماید: «و من یهاجر فی سبیل الله یجد فی الأرض مراغما کثیراً و سعه» (نساء:۱۰۰)؛ و هر کس در راه خدا هجرت کند، در زمین جایگاه بسیار و گشایشی (در زندگی) یابد.

نگارنده: بهاءالدین حسامی

منبع: فصلنامه ندای اسلام، ش:۳۶-۳۷

پی نوشت ها:
۱- قرضاوی، یوسف، سیمای صابران در قرآن، ترجمه: محمد علی لسانی فشارکی، ص: ۱۱-۱۲، بنیاد قرآن، ۱۳۶۰
۲- مخلص عبدالرئوف، انوارالقرآن: ۲۲۵/۴، شیخ الاسلام احمد جام، چاپ دوم، ۱۳۸۳، تربت جام.
۳- همان:۳۳۴/۳
۴- همان:۴۰۴/۵
۵- زمخشری، تفسیر کشاف: ۲۴۸/۲، دارالکتب العربی، بیروت
۶- محمدالطیب، اسعد، اسباب تنگی و فراخی رزق، ترجمه: احمد سنجر، ص:۱۹ انتشارات صدیق، چاپ اول، ۱۳۷۹، زاهدان
۷- همان، ص:۲۶-۲۵
۸- همان، ص:

اعمال بدی که باعث کاهش روزی می‎شوند/موسیقی حرام و کاهش رزق

رزق

قدس آنلاین-ساحل عباسی:همیشه رزق کم بد نیست و لزوما رزق زیاد همیشه خوب نیست.حرام خواری،کفر و تکذیب خداوند،کفران نعمت الهی،اسراف،دروغگویی بی عفتی و بی توجهی به امر ولایت موجب کاهش رق و روزی افراد می شود.

یکی از اموری که مسلما به دست خداوند است تعیین روزی انسانهااست، پس لازم است قواعد میزان تعیین رزق و عوامل افزایش و کاهش آن را نیز از او جستجو کرد. با توجه به آموزه های قرآنی و روایات معصومین(علیهم السلام)درمی یابیم که روزی در عالم غیب تقدیر میشود و این تقدیر در لوح محفوظ ثبت است و روزی سال در شب قدر هر سال و اضافی روزی روز در مابینالطلوعین تقسیم میشودو در همه حال تقدیر رزق به تایید حجت خدا خواهد رسید. پس باید با توجه و توسل به حجت خدا زمینه اصلاح و بهبود تقدیر رزق را در عالم معنی فراهم کنیم.دکتر علی شریفی استادیار دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با قدس آنلاین عوامل کاهش رزق و روزی را از دیدگاه قرآن و روایات بیان می کند

  همیشه رزق کم بد نیست

پس از تقدیر رزق در عالم ماوراء امکان حصول آن در عالم ماده را ایجاد میکند. تحقق بخشی از رزق که بدون کار و تلاش بهدست انسان میرسد، فقط نیاز به تقدیر در عالم غیب دارد ولی تحقق بخشی از رزق که باید برای بدست آوردن آن کار و تلاش انجام پذیرد، پس از تقدیر در عالم غیب نیاز به کار و تلاش و فعالیت هست. البته اگر رزقی برای انسان تقدیر شده باشد که برای بدست آوردن آن نیاز به تلاش و کوشش باشد، زمینه انجام تلاش و کوشش نیز برای انسان فراهم میشود.

حال مساله آن است که چه عواملی باعث کاهش رزق و بروز فقر شده و چه عواملی رزق را افزایش میدهد. اگر بدانیم چه عواملی باعث افزایش رزق میشوند یا اینکه چه عواملی رزق انسان را کاهش میدهند میتوانیم زمینههای معنوی و ماورائی افزایش تقدیر رزق را فراهم کنیم و زمینههای کاهش تقدیر رزق را از بین ببریم. البته بر اساس تعلیمات اسلامی لزوما همواره رزق کم بد نیست یا اینکه رزق زیاد برای انسان خوب نمیباشد. گاهی اوقات به خاطر مصالح بالاتری خداوند متعال روزی بندهای را تنگ میگرداند.

اعمال بدی که باعث کاهش روزی میشوند

گفتیم یکی از عوامل تنگی روزی، اثر اعمال بد ما است. البته باز هم تاکید میکنیم که کاهش روزی مادی همیشه بهخاطر اثر بد اعمال انسان نمیباشد بلکه گاهی اوقات کاهش رزق به واسطه حکمت الهی انجام شده است. از طرف دیگر همواره افزایش روزی بهخاطر اثر اعمال خوب انسانها نمیباشد. چه بسیار کفاری که خداوند متعال با وجود کفرشان به آنها رزق مادی نیکو عطا میفرماید. ولی باید توجه داشت که روزی فقط در روزی مادی و دنیوی خلاصه نمیشود. ممکن است برخی از اعمال بد اثر خود را در کاهش روزی مادی نشان ندهد ولی قطعا روزیهای معنوی و اخروی را از بین خواهد برد.

قرآن کریم میفرماید:

مَنْ کانَ یُریدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فی‏ حَرْثِهِ وَ مَنْ کانَ یُریدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصیبٍ (شوری، ۲۰)

کسى که متاع آخرت را بخواهد، بر متاع او میافزاییم و و کسى که متاع دنیا را بطلبد از متاع دنیا به او میدهیم ولی در آخرت نصیبی نخواهد داشت.

بنابراین هر کس مومن باشد یا کافر، فاسق باشد یا صالح اگر دنیا را بخواهد و برای رسیدن به آن تلاش کند خداوند او را از متاع دنیا بهرهمند خواهد ساخت. قرآن کریم میفرماید:

ً وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْها … (آلعمران، ۱۴۵)

هر کس پاداش دنیا را بخواهد (و در زندگى خود، در این راه گام بردارد،) چیزى از آن به او خواهیم داد و هر کس پاداش آخرت را بخواهد، از آن به او مى‏دهیم.

نباید زیادی روزی مادی کافران و فاسقان و کم بودن روزی مادی مومنان و صالحان انسان را به تعجب وادارد و اهمیت تاثیر اعمال صالح را در افزایش رزق و تاثیر اعمال ناشایست را در کاهش رزق برای انسان کمرنگ نماید. اعمال خوب و بد در درجه اول تاثیر خود را بر ارزاق اخروی و معنوی انسان میگذارند و پس از آن روزی مادی را تحت تاثیر قرار میدهند.

حرام خواری و کاهش رزق

بر اساس روایات مشخص میشود که اگر فردی از طریق حرام روزیاش را کسب نماید، از روزی حلال مقدر وی که بخشی از آن حتی بدون سعی و تلاش به انسان میرسد، کاسته میشود. از امام رضا علیهالسلام نقل شده که ایشان فرمودند:

«وَ اعْلَمْ أَنَّ الرِّزْقَ رِزْقَانِ فَرِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ یَطْلُبُکَ فَأَمَّا الَّذِی تَطْلُبُهُ فَاطْلُبْهُ مِنْ حَلَالٍ فَإِنَّ أَکْلَهُ حَلَالٌ إِنْ طَلَبْتَهُ مِنْ وَجْهِهِ وَ إِلَّا أَکَلْتَهُ حَرَاماً وَ هُوَ رِزْقُکَ لَا بُدَّ لَکَ مِنْ أَکْلِه‏» (الفقه الرضا علیه السلام، ص: ۲۵۱)

و بدان که روزی دو گونه است: رزقی که تو در طلب آنی و رزقی که آن طالب توست. پس آن رزقی را که تو به دنبال آن میروی از طریق حلال دنبال کن زیرا اگر آن را از حرام بدست آوری، به عنوان رزق تو محسوب میشود و از ارزاق حلالی که برای تو مقدر شده کسر میشود زیرا همان رزق، رزق تو است و چارهای نداری جز آنکه همان را مصرف کنی.

بنابراین انسان باید بداند که با حرامخواری، روزی مقدر حلال انسان که بخشی از آن حتی بدون تلاش به انسان میرسد کاسته خواهد شد.

 کفر و تکذیب خدا و کاهش رزق

در آیات قرآن تاکید شده که اگر مردم ایمان داشتند و تقوا پیشه میکردند، خداوند نیز به آنها برکات آسمان و زمین را عطا میفرمود ولی کفر و تکذیب آموزههای الهی باعث قطع شدن برکات آسمان و زمین و فقر و ابتلاء به مشکلات شد.

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ (اعراف، ۹۶)

و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان مى‏آوردند و تقوا پیشه مى‏کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها مى‏گشودیم ولى (آنها حق را) تکذیب کردند ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم.

خداوند متعال در این آیه شریفه تاکید میفرماید که کفر و تکذیب پیامبران و آیات الهی موجب میشود که خداوند متعال انسان را به کیفر اعمالش در همین دنیا گرفتار سازد که یکی از این کیفرها فقر و تنگدستی است.

تخطی از کتب الهی و کاهش رزق

قرآن کریم عمل نکردن به دستورات کتب الهی را موجب بسته شدن ابواب آسمانی و زمینی رزق و رحمت الهی دانسته است.

وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ کَثیرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما یَعْمَلُونَ (مائده، ۶۶)

و اگر آنان، تورات و انجیل و آنچه را از سوى پروردگارشان بر آنها نازل شده [قرآن‏] برپا دارند، از آسمان و زمین، روزى خواهند خورد جمعى از آنها، معتدل و میانه‏رو هستند، ولى بیشترشان اعمال بدى انجام مى‏دهند.

این آیه شریفه نیز تاکید میکند که اگر ادیان گذشته کتب الهی را اقامه میکردند از آسمان و زمین برایشان روزی نازل میشد ولی آنها بد عمل کردند و جلو نزول روزی فراوان از آسمان و زمین را گرفتند.

عدم پذیرش ولایت و کاهش رزق

برخی از روایات تاکید میکنند که یکی از مصادیق اقامه تورات و انجیل و سایر کتب الهی پذیرش ولایت پیامبران الهی و اهل بیت علیهمالسلام است.

« عن ابى جعفر علیه السلام فی قول الله عز و جل: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِیلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ» قال: الولایة.» (عروسى حویزى،۱/۶۵۱)

از امام باقر (علیهالسلام) نقل شده که در مورد این کلام خداوند متعال که «اگر آنها تورات و انجیل و آنچه از جانب خداوند بر آنان نازل میشد را اقامه میکردند…» فرمودند که منظور ولایت است.

بنابراین اگر ولایت انبیاء و ائمه اطهار علیهمالسلام را قبول نکنیم ابواب رحمت آسمانی و زمینی الهی بر ما بسته خواهد شد. داشتن ولایت پیامبران الهی و اهل بیت علیهمالسلام امری است که از طرف خداوند متعال آمده و در کتب آسمانی گذشته نیز بر آن تاکید شده است موجب باز شدن ابواب روزی از آسمان و زمین خواهد شد. علاوه بر اثرات ماورائی ولایتمدار، در جامعهای که ولی خدا زمامدار امور باشد و بر اساس موازین عدالت حکومت میکند علاوه بر نزول رحمت الهی، سازوکارهای طبیعی اقتصادی و اجتماعی نیز بهگونهای شکل میگیرد که از همه پتانسیلها استفاده شده و عدالت برقرار گشته و زمین آباد میگردد.

 کفران نعمت الهی و کاهش رزق

یکی از عوامل کم بودن روزی آن است که انسان نعمات الهی را کفران نماید. منظور از کفران نعمات الهی آن است که انسان نعمات الهی را ضایع سازد و تکالیف الهی را که در قبال آن نعمات بر دوش دارد ادا نسازد. خداوند متعال در قرآن میفرماید:

وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ (نحل، ۱۱۲)

 خداوند (براى آنان که کفران نعمت مى‏کنند،) مثلى زده است: منطقه آبادى که امن و آرام و مطمئن بود و همواره روزیش از هر جا مى‏رسید امّا به نعمتهاى خدا ناسپاسى کردند و خداوند به خاطر اعمالى که انجام مى‏دادند، لباس گرسنگى و ترس را بر اندامشان پوشانید.

در روایتی که از رسول گرامی اسلام نقل شده که حتی بیاحترامی به خرده نان که مصداقی از کفران نعمات الهی است موجب بروز فقر میشود. (وَ إِهَانَةُ الْکِسْرَةِ مِنَ الْخُبْزِ)

علاوه بر آثار ماورائی کفران نعمات الهی در کاهش رزق انسان، اگر انسانی عادت داشته باشد که قدر فرصتها و نعمتهایی را که در اختیار او است نداند و آنها را به هدر بدهد و از هر چیزی که در اختیار دارد استفاده بهینه ننماید طبیعتا وضعیت اقتصادیاش رو به افول خواهد رفت.

  اسراف عامل کاهش رزق

یکی از مصادیق کفران نعمات الهی اسراف است. اسراف و هدر دادن منابع موجب فقر میشود است. امام صادق علیه السلام در حدیثی میفرمایند:

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:‏ « إِنَّ السَّرَفَ یُورِثُ‏ الْفَقْر»َ (الکافی، ج‏۴، ص: ۵۳)

همانا اسراف فقر را به ارث میگذارد.

هدر دادن منابع که خود نوعی کفران نعمات الهی است باعث خواهد شد که دعای انسان برای افزایش رزق و روزی مستجاب نشود. از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که حضرت فرمودند:

«أَصْنَافٌ لَا یُسْتَجَابُ‏ لَهُمْ:… وَ رَجُلٌ رَزَقَهُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى مَالًا ثُمَّ أَنْفَقَهُ فِی الْبِرِّ وَ التَّقْوَى، فَلَمْ یَبْقَ لَهُ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ، وَ هُوَ فِی ذَلِکَ یَدْعُو اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَهُ، فَهَذَا یَقُولُ لَهُ الرَّبُّ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى: أَوْ لَمْ أَرْزُقْکَ وَ أُغْنِیکَ، أَ فَلَا اقْتَصَدْتَ وَ لَمْ تُسْرِفْ؟! إِنِّی لَا أُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ.» (حمیرى، ص ۸۰)

«چند گروه هستند که دعایشان مستجاب نمیشود. از جمله آنها فردی است که خداوند متعال مالی به او مالی  میدهد و او آن مال را در راه خیر خرج میکند و از آن چیزی نگاه نمیدارد. در این حالت دعا میکند که خدایا به من رزق بده و خداوند تبارک و تعالی به او میفرمایند: آیا من به تو رزق ندادم و بینیازت نگرداندم؟ چرا میانه روی نکردی  و اسراف نمودی؟ همانا من مسرفان را دوست ندارم.»

حتی اگر مخارج انسان در راه خیر و صلاح نیز باشد، انسان نباید پا را از حد فراتر بگذارد بلکه باید میانهروی را رعایت کند و الا دچار فقر میشود چه برسد به اینکه انسان بخواهد در راه باطل منابع خود را صرف نماید و در این راه اسراف نماید.

دروغگویی و کاهش رزق

بر طبق روایات دروغگویی و عادت به دروغ گفتن موجب بروز فقر میشود. در ضمن روایاتی از حضرت علی علیهالسلام نقل شده که فرمودند:

وَ الْیَمِینُ الْفَاجِرَةُ تُورِثُ الْفَقْرَ  (مجلسى، ‏۷۳/ ۳۱۵)

و قسم دروغ باعث فقر میشود.

وَ اعْتِیَادُ الْکَذِبِ یُورِثُ الْفَقْرَ (مجلسى، ‏۷۳/۳۱۵)

عادت کردن به دروغگویی باعث فقر میشود.

علاوه بر آثار ماورائی دروغگویی در کاهش روزی مقدر انسان، دروغگویی باعث از بین رفتن اعتماد سایرین شده و در نتیجه تعاملات اقتصادی انسان با دیگران کاهش یافته و خود به خود وضعیت اقتصادی فرد بدتر خواهد شد. مثلا فعالین بازار معمولا با کسانی که به دروغگویی شهرت دارند خرید و فروش نمیکنند، پولی به آنها قرض نمیدهند و با آنها مشارکت نخواهند داشت. از این رو بزرگترین سرمایه فعالان اقتصادی اعتماد و سابقه نیکو است. بنابراین اگر کسی دروغ میگوید و دچار کمبود روزی است باید دروغگویی را ترک کند.

 بی عفتی و کاهش رزق

یکی دیگر از گناهانی که باعث فقر میشود بیعفتی و آلوده دامنی است. حضرت رضا علیهالسلام میفرمایند:

«الزِّنَا یُسَوِّدُ الْوَجْهَ وَ یُورِثُ‏ الْفَقْرَ وَ یَبْتُرُ الْعُمُرَ وَ یَقْطَعُ الرِّزْقَ وَ یَذْهَبُ بِالْبَهَاءِ وَ یُقَرِّبُ السَّخَطَ وَ صَاحِبُهُ مَخْذُولٌ مَشْئُوم‏» (فقهالرضا علیهالسلام ص۲۷۵)

همانا بی عفتی و آلوده دامنی صورت را سیاه نموده، فقر را به ارث میگذارد، عمر را کوتاه کرده و روزی را قطع مینماید و بزرگی و هیبت انسان را از بین میبرد و عذاب الهی را نزدیک میسازد و فرد را بدبخت و بیچاره میکند.

علاوه بر آثار ماورائی بی عفتی در کاهش رزق و روزی، فعالان بازار با افراد هرزه کمتر تعامل میکنند و در نتیجه وضعیت اقتصادی چنین فردی در اثر عدم تعامل اقتصادی با سایرین نیز رو به افول خواهد بود.

موسیقی حرام و کاهش رزق

گوش دادن به غنا و موسیقیهای حرام باعث بروز فقر میشود.

از امام صادق علیهالسلام نقل شده که فرمودند:

الْغِنَاءُ أَخْبَثُ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْغِنَاءُ أَشَرُّ مَا خَلَقَ اللَّهُ الْغِنَاءُ یُورِثُ‏ الْفَقْرَ وَ النِّفَاقَ. (ابن حیون، ‏۲/ ۲۰۸)

«غنا و موسیقیهای حرام ناپاکترین و بدترین چیزهایی است که خداوند عزیز و بلندمرتبه خلق کرده است. غنی فقر و دورویی و نفاق را به ارث میآورد.»

اگر کسی دچار کمی روزی است و عادت به گوشدادن موسیقیهای حرام دارد برای افزایش روزی باید گوش دادن به موسیقیهای حرام را ترک نماید.

  نپرداختن زکات و کاهش رزق

عدم پرداخت زکات باعث بسته شدن ابواب رحمت الهی و کاهش رزق و بروز فقر میشود. از رسول گرامی اسلام صلیاللهعلیهوآلهوسلم نقل شده که حضرت فرمودند:

لَا تَزَالُ أُمَّتِی بِخَیْرٍ مَا تَحَابُّوا وَ تَهَادَوْا وَ أَدَّوُا الْأَمَانَةَ وَ اجْتَنَبُوا الْحَرَامَ وَ قَرَوُا الضَّیْفَ وَ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَ آتَوُا الزَّکَاةَ فَإِذَا لَمْ یَفْعَلُوا ذَلِکَ ابْتُلُوا بِالْقَحْطِ وَ السِّنِین‏ (مجلسى، ‏۹۳/۱۴)

تا زمانیکه امت من به یکدیگر محبت بورزند و به یکدیگر عطا و بخشش داشته باشند و امانات را ادا کنند و از محرمات دوری گزینند و مهمان را اکرام کنند و نماز را بهپا داشته و زکات بدهند در خیر خواهند بود ولی اگر اینکارها را ترک کنند دچار قحطی و بیچارگی میشوند.

و نیز از امام رضا (علیهالسلام) نقل شده است:

إِذَا حُبِسَتِ الزَّکَاةُ مَاتَتِ الْمَوَاشِی (مجلسى، ۹۳/۱۴)

چون زکات داده نشود چهار پایان مى‏میرند.

زکات باعث پاکی اموال انسان میشود. قرآن کریم به رسول گرامی اسلام میفرماید:

خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها… (۱۰۳)

از اموال آنها زکات بگیر تا بوسیله آن اموالشان را پاک گردانده و با پرداخت زکات خودشان را باصفا سازی.

علاوه بر آثار ماورائی پرداخت زکات در افزایش روزی در صورتی که فقرای جامعه توانمند شوند تعاملات اقتصادی افزایش یافته و وضعیت کل اقتصاد بهبود مییابد که نتایج بلند مدت آن برای همه ملموس خواهد بود. علاوه بر آن پوشش اجتماعی فقرای جامعه باعث کاهش بزهکاریهای اجتماعی ناشی از فقر و تنگدستی شده و امنیت اجتماعی را بالا میبرد. در نتیجه افزایش امنیت اجتماعی اوضاع اقتصادی بهبود مییابد.

  بی توجهی به نماز و کاهش رزق

یکی از عوامل کاهش رزق سبک شمردن نماز است. پیامبر گرامی اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) ضمن حدیثی که در آن عوامل فقر را ذکر میکردند میفرمایند:

وَ الِاسْتِخْفَافُ بِالصَّلَاةِ (مجلسى، ‏۷۳/۳۱۵)

سبک شمردن نماز باعث کاهش رزق میشود.

بنابراین برای افزایش روزی مادی و معنوی باید به نماز اهمیت بدهیم.

راه زیاد شدن رزق و روزی در زندگی چیست‌؟

راه زیاد شدن رزق و روزی در زندگی چیست‌؟

از آیات قرآن کریم استفاده می‌شود که توسعه و تنگی روزی به دست خداست‌; چنان که می‌فرماید: “إن‌ّ ربّک یَبسط الرّزق‌َ لِمَن یَشأ و یَقدر إنّه کان بِعبادِه خبیراً بصیراً” (اسرأ،۳۰); بنابراین هر چند اراده و کوشش انسان در زیاد شدن رزق و روزی مؤثر است‌; “لیس‌َ للانسـَن‌َ الاّ ما سَعی‌َ” (نجم‌، ۳۹) ولی اینها […]

از آیات قرآن کریم استفاده می‌شود که توسعه و تنگی روزی به دست خداست‌; چنان که می‌فرماید: “إن‌ّ ربّک یَبسط
الرّزق‌َ لِمَن یَشأ و یَقدر إنّه کان بِعبادِه خبیراً بصیراً” (اسرأ،۳۰); بنابراین هر چند اراده و کوشش انسان در زیاد
شدن رزق و روزی مؤثر است‌; “لیس‌َ للانسـَن‌َ الاّ ما سَعی‌َ” (نجم‌، ۳۹) ولی اینها “جزءالعله‌” و یا از آن
هم کمتر به حساب می‌آیند; زیرا اراده و عمل انسان در به دست آمدن رزق و روزی یکی از صدها
شرایط است که تمامی اسباب و شرایط به او منتهی می‌شود، و اوست که بر اساس علم و حکمتش روزی
را بین بندگان تقسیم می‌کند; چنانکه می‌فرماید: “أهم یقسمون رحمت ربّک نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوَه الدّنیا; (زخرف‌، ۳۲)
آیا آنان رحمت پروردگارت را تقسیم می‌کنند؟! ما معیشت آنها را در حیات زندگی در میانشان تقسیم کردیم‌.” همان گونه
که بیان کردیم‌، خواست خداوند متعال “یرزق من یشأ” جزافی نیست‌; بلکه گشایش و تنگی روزی نیز، روی عللی است
که خدا به بندگان دانا و به صلاح آنان آگاه‌تر است‌.
به بعضی افراد به جهت برخی اعمالشان روزی فراوان و به بعضی به سبب عمل‌هایشان (مانند تنبلی‌، قطع رحم و…
) روزی کمتر می‌دهد.
برخی را جهت آزمایش‌، روزی فراوان عطا می‌کند و در کار و زندگیشان گشایش می‌دهد و برخی را جهت آزمایش‌،
روزی کم می‌دهد و….
(اقتباس از: قاموس قرآن‌، سید علی‌اکبر قرشی‌، ج ۳، ص ۸۲ـ۸۶، دارالکتب‌الاسلامیه‌، با اندکی اضافات‌). برخی از سوره‌هایی که در
روایات اسلامی برای زیاد شدن رزق و روزی توصیه شده عبارتند از: ۱٫
سوره واقعه‌; امام صادق‌۷ می‌فرماید: “کسی که هر شب سوره واقعه را بخواند….در دنیا سختی‌، فقر، نیازمندی و آفتی از آفت دنیا را نمی‌بیند و از دوستان حضرت علی‌۷ می‌شود…
“(ر.ک‌: وسائل الشیعه‌، شیخ حر عاملی‌، ج ۶، ص ۱۱۲، مؤسسه آل البیت‌، قم‌). ۲٫
سوره همزه‌; امام صادق‌۷ می‌فرماید: “هر کس سوره همزه را در نمازی واجب بخواند فقر از او دور می‌شود و
روزی بر او روی می‌آورد…
“(ر.ک‌: وسائل الشیعه‌، همان‌، ص ۱۵۰). ۳٫
لیل‌; پیامبر اکرم‌۹ می‌فرماید: هر کس سوره لیل را بخواند خداوند آن قدر به او عطا می‌کند تا راضی شود
و او را به سختی نیندازد و برایش آسان می‌گیرد”(ر.ک‌: مصباح الکفعمی‌، عاملی کفعمی‌، ص ۴۴۴، انتشارات رضی‌، قم‌). ۴٫
مزمل‌; رسول اکرم‌۹ می‌فرماید: “هر کس سوره مزمل را بخواند در دنیا و آخرت سختی از او برداشته یم شود”.(ر.ک‌:
مستدرک الوسائل‌، محدث نوری‌، ج ۴، ص ۳۵۴، مؤسسه آل البیت‌، قم‌). ۵٫
ذاریات‌; امام صادق‌۷ می‌فرماید: “هر کس سوره ذاریات را روز یا شب بخواند، خداوند وضع زندگی او را اصلاح می‌کند
و روزی فراوانی برایش می‌دهد…
“(ر.ک‌: اعلام الدین‌، دیلمی‌، ص ۳۷۷، مؤسسه آل البیت‌، قم‌). ۶٫
ممتحنه‌; امام سجاد۷ می‌فرماید: “هر کس سوره ممتحنه را در نمازهای واجب و مستحبی بخواند خداوند….فقر و دیوانگی را بر او و فرزندانش دور می‌کند”.
و همچنین سوره‌های نجم‌، ابراهیم و…
برای توسعه در رزق توصیه شده است‌.
البته باید توجه داشت که برای به دست آوردن روزی و مال و ثروت مشروع انسان نباید از تلاش و
کوشش غافل شود و عوامل مختلف دیگر مانند علم و آگاهی نسبت به تجارت و امور مربوط به آن‌، مشورت
و تدبیر و…
در امر به دست آوردن روزی و بهبود وضع معیشتی و مادی بسیار مؤثر است‌.(ر.ک‌: وسائل الشیعه‌، همان‌، ص ۱۴۳;
ثواب قرائت سوره‌های قرآن‌، رضا بزاز بنایی‌، انتشارات حضرت معصومه‌۳). www.shamimm.ir
2009-09-10 / گردآوری: پرشین وی

/

 


− هفت = 1