خانه > مقالات > جذاب سازی کانون های مذهبی،راه جذب جوانان به مسجد

جذاب سازی کانون های مذهبی،راه جذب جوانان به مسجد

برای جذب جوانان به دین و مسجد که نماد دین و دینداری است، مهم ترین و کلیدی ترین راه، ایجاد ارتباط عاطفى بین مسجد و جوان است.

قسمت اول

برای جذب جوانان به دین و مسجد که نماد دین و دینداری است، مهم ترین و کلیدی ترین راه، ایجاد ارتباط عاطفى بین مسجد و جوان است.

images

توضیح آنکه: جوان، موجودى است عاطفى، زودرنج و شکننده. اگر با جوانان با صداقت و احترام برخورد شود، به سهولت مى‏ توان در این دوره از حیات در عمق دل و صفاى قلب او نفوذ کرد. پیامبر اکرم (ص) توصیه فرموده‏ اند: «بر شما باد به جوانان که قلب آنان رقیق‏ تر و آماده پذیرش خیر است. وقتى خداوند مرا براى انذار و بشارت مردم مبعوث کرد، سالخورده‏ ها با من مخالفت کردند، امّا جوانان با من پیمان بستند».

توجه: لازم نیست شعائر دینى و تکالیف شرعى را بر جوانان تحمیل کرد که این کار عکس العمل منفى دارد؛ بلکه کافى است کانون مذهبى را به صورت جذاب، عرضه نمود و فضاى صمیمى و خوشایندى را فراهم کرد و در کنار هدایت، بر همدلى تأکید ورزید.

⬅️براى توفیق در ارتباط بین مسجد و جوان باید به همدلى برسیم. وقتى جوان احساس کند تنها از او گوش انتظار داریم چیزى به نام پذیرش اتفاق نمی افتد.

همدلى نیازمند چند مسأله است:

۱٫ درک جوان: واقعیت آن است که دوره جوانى اقتضائات خاص خود را دارد. جوانان به دلیل ناپختگى، کم تجربگى، احساسات شدید و مشکلات بلوغ به طور طبیعى، خطاپذیرند و از طرفى روحیه استقلال‏ طلبى و ستیزه جویى، زمینه چالش‏ها و تضادها را در میان این قشر و بزرگ‏ترها به وجود مى‏ آورد. نحوه برخورد با مسائل جوانان بسیار ظریف و حساس مى‏ باشد، بسیارى از دست اندرکاران کانون‏ هاى دینى و مساجد، بدون توجه کافى به واقعیات دوران نوجوانى و جوانى و مشکلات ویژه آنان، اقدام به واکنش‏ هاى تند و افراطى مى‏ کنند و چه بسا یک یا دو برخورد نسنجیده و ناصواب، براى همیشه جوانان را از مساجد و عرصه تربیت دینى دورگرداند.

۲٫ انعطاف‏ پذیرى: همدلى بدون انعطاف‏ پذیرى ممکن نیست. جوان به حکم جوان بودن، در معرض خطا و لغزش است. از این رو امام على (ع) مى‏ فرماید: «جهل الشباب معذور و علمه محقور؛ نادانى جوان غیرقابل ملامت و علم او محدود واندک است» خداوند به پیامبر رحمتش مى‏ فرماید: «وَ لَوْ کُنْتَ‏ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ‏ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک؛ اگر سخت دل و ترش روى بودى همه از تو دور تو پراکنده مى‏ شدند»

۳٫ زیبا سازى مساجد: یکى از راه‏هاى استحکام پیوند جوانان با مساجد، زیبا ساختن مساجد و کانون‏ هاى دینى است. مساجد از همان سردر تا درون مسجد (صحن، محراب، فضا، دیوارها و غیره) باید آراسته و پیراسته و جوان پسند باشد و از جاذبه‏ هاى هنرى و علمى در پیشانى مسجد استفاده شود. پاکیزگى، طراوت و زیبایى مسجد، در جذب جوانان بسیار مؤثر است.

۴٫ فعال کردن مساجد: براى حضور جوانان در مساجد، لازم است، مساجد را از انحصار به نماز، خارج کرد، جوان عنصرى فعال و پرشور است و به دنبال کانونى فراگیر و خودجوش مى‏ باشد. اگر امکانات هنرى، ورزشى، نمایشى، کتابخانه و… در کنار مسجد به عنوان جزئى از پیکره مسجد محسوب شود، جوانان به مسجد راغب‏ تر خواهند شد.

جذاب سازی کانون های مذهبی،راه جذب جوانان به مسجد

قسمت دوم(آخر)

 

۵٫ بهبود شیوه‏ هاى پیام رسانى دینى: متأسفانه در روش‏هاى تبلیغى و جذب جوانان، بیش‏تر از روش‏هاى کلیشه اى و تکرارى و به صورت مستقیم استفاده مى‏ کنیم و همین امر در بى علاقگى و گریز جوانان از نماز جواعت مؤثر بوده است. بى شک، منبر و وعظ و خطابه یکى از شیوه‏هاى اصیل و مؤثر تبلیغ دینى است ولى آیا این روش، در همه جا و براى همه اقشار جامعه مفید است؟ آیا ائمه جماعات مساجد به غیر از سخنرانى، روش دیگرى را آزموده‏اند؟ باتوجه به تجارب سودمند مبلغان در سال‏هاى اخیر، در به کارگیرى گفتگوى مستقیم دو نفرى و به اصطلاح تبلیغ چهره به چهره و رفیق شدن و احساس همدردى کردن با نسل جوان، وقت آن رسیده که در سطح وسیع از این تجربه ارزشمند استفاده گردد و ائمه جماعات مساجد، با اتخاذ روش ابتکارى خود، مجالس را در خانه‏ ها به صورت پرسش و پاسخ و هدایت غیر مستقیم برگزار نمایند. یکى از رموز موفقیت روحانیون در جبهه‏ هاى حق علیه باطل در سال‏هاى دفاع مقدس در همین امر نهفته بود. روحانى با رزمندگان نشست و برخاست داشت، در کنار آنها غذا مى‏ خورد، استراحت مى‏ کرد، در غم و شادى‏ هاى آنان شریک بود و از میهن اسلامى دفاع مى‏ نمود و در وقت نماز، به عبادت مى‏ پرداخت، از این رو رزمندگان به محض شنیدن صداى اذان با رغبت و عشق به نمازخانه‏ ها روى مى‏ آوردند.

 

۶٫ عمل گرایى: رابطه جوان با مسجد تا حد زیادى بستگى به نوع برخورد و رفتار امام جماعت و الگوهاى جامعه ‏و دیگر مسجدی ها دارد. جوانان، حسّاس و زودشکن هستند. رؤیت فاصله میان گفتن و بودن در جامعه، زمینه گریز جوانان را فراهم مى‏ کند. آنها کم‏تر مى‏ توانند به تحلیل عمیق بپردازند، از این رو زود قضاوت و حکم صادر مى‏ کنند.

 

۷٫ پاسخ گویى به پرسش‏ هاى دینى جوانان: یکى از راه‏هاى استحکام پیوند میان مسجد و جوان، رفع نیاز فکرى و معنوى جوانان مى‏ باشد. جوانان، ذهن خلاق و جستجو گرى دارند و همواره به دنبال کشف حقیقت و حل مسائل و پاسخگویى به شبهات‏ اند. علاوه بر آن امروز شبهه افکنى در حوزه فرهنگ دینى یکى از پر خطرترین جلوه‏ هاى تهاجم فرهنگى در عرصه تربیت دینى است. اگر جوان احساس کند که مسجد محلى براى پاسخگویى به سؤالات اوست و در آن شخصیت ارزشمند و فرهیخته‏ اى است که درد او را درک مى‏ کند، خواه ناخواه به سمت و سوى او متمایل مى‏ گردد و دیگران را نیز با خود همراه مى ‏سازد.

 

⬅️⬅️نکته: حضور شخصیت‌های موجّه و محبوب جوانان در مسجد می تواند ابزار خوبی برای جذب جوان باشد. حضور سخنرانان با شیوه های تبلیغی نوین و شخصیت علمی قوی نقش بسزایی در تمایل جوان به سمت مسجد دارد. در ضمن باید جوانان عزیز را دسته بندی کرد، در بین آنان دسته های زیادی هستند که خود، جذب مسجدند و حتی از بسیاری از اهل مسجد، مسجدی ترند و دسته های دیگری از جوانان هستند که متمایل هستند، ولی یک رابطه ساده می تواند آنها را جذب کند و این رابطه ساده گاهی از برنامه های مسجد، امام جماعت، مسجدهای دیگر بالخصوص، جوانان مرتبط با مسجد می تواند منشأ بگیرد و این دسته از جوانان هم جذب شوند. اگر به صور دقیق برای تثبیت جوانانی که اهل مسجد هستند سعی شود و پس از آن از این جوانان تثبیت شده برای جذب دسته های مختلف جوانان که در طبقات مختلفی از قرب و بعد به مسجد قرار دارند و استفاده از نظرات و مشاوره ها و ارتباطات آنها شود، بعضی از دسته های بعدی هم به راحتی جذب می شوند و اگر بالخصوص روی جوانانی که عنوان محوری در بین جوانان دیگر دارند، وقت زیادی صرف شود، با جذب یکی از آنان، خودبه خود عده ی دیگری به واسطه ی ارتباط با او یک قدم به مسجد نزدیک تر می شوند.

در هر حال، با طبقه بندی جوانان عزیز در دسته های مختلف و برنامه مخصوص برای هر طبقه و استفاده از خود آنان در هر مرتبه، عدّه ی زیادی جوان را می توان با مسجد آشتی داد. نکته کلیدی برای آغاز راه آشتی جوانان با مسجد، تثبیت و فعّال کردن جوانانی است که الآن با مسجد ارتباط دارند و سپس برای طبقات بعدی برنامه ریزی کردن از جمله به واسطه آنان می باشد.

راهکارهای فعال‌سازی مساجد در ارتقای امنیت اجتماعی خبرگزاری شبستان: مساجد نقطه ثقل برخوردهای اجتماعی و سیاسی شهرها تلقی می‌شوند و به آن‌ها هویت اسلامی و امنیت اجتماعی می‌بخشند و به دلیل اهمیتی که برای مسلمانان دارند بایستی هم‌چنان جایگاه ویژه خود را حفظ کنند.
خبرگزاری شبستان:  بی‌گمان محیط امن و مرفه از نعماتی است که خداوند بر بندگان خود اعطا می‌فرماید و اهمیت آن تا به حدی است که حضرت ابراهیم‌‌(ع) قبل از هر چیز از خدا برای مکه طلب امنیت می‌کند. دین اسلام به موضوع امنیت اجتماعی به‌ عنوان یک اصل مهم در زندگی تأکید فراوان داشته و سایر مسائل را منوط به آن نموده، تا جائی که آن را یکی از صفات و ملزومات شهر اسلامی می‌داند. از آنجا که در شهرهای اسلامی جایگاه عملکردی مساجد از اهمیت زیادی برخوردار بوده و نقش برجسته مساجد است که به آن‌ها هویت بخشیده و شور و بهجت عبادت خالص را با نشاط زندگی خردمندانه و سالم در هم می‌آمیزد و فرد و جامعه را به طراز اسلامی آن نزدیک می‌کند، لذا یافتن رویکردی نوین برای فراهم آوردن چنین فضایی در شهرها از ضروریات است.   این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی راهکارهای فعال سازی مساجد را در ارتقاء امنیت اجتماعی بررسی می‌نماید. یافته‌های پژوهش مبین آن است که با افزایش مشارکت اجتماعی از طریق مساجد محلات یک شهر اسلامی امنیت اجتماعی کارآمدتر می شود.   یکی از شاخصه‌های شهر اسلامی، مسجد است. مسجد، کانون تجلی هویت معنوی مسلمانان است که از صدر اسلام تاکنون به‌عنوان مهم‌ترین عنصر معماری مورد توجه قرارگرفته است و به شهر اسلامی محوریت می‌بخشد. مهم‌ترین کارکرد مسجد، عبادت است اما در قرون نخستین اسلامی، همچون برخی از مساجد امروزی، کارکرد مسجد به عبادت محدود نمی‌شد بلکه در راستای تحقق اهداف دین اسلام، امور فرهنگی، آموزشی، نظامی، اجتماعی و حتی قضایی نیز در این مکان مورد توجه واقع می‌گردید.   مسجد جامع در شهرهای اسلامی از جمله مهم‌ترین واحدهای معماری به شمار رفته و یکی از اساسی‌ترین محورها در برنامه‌ریزی شهری بوده است. وظایفی که این مساجد به لحاظ دینی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی از آن برخوردار بودند ایجاب می‌کرد که در مرکز شهر واقع شوند تا نزدیک به تمام نقاط شهر باشند و سپس به طراحی سایر قسمت‌های شهر می‌پرداختند و اجزای مختلف شهر را به‌وسیلة خیابان‌های اصلی به مسجد جامع متصل می‌کردند[۱]. اقامة نماز و عبادت، آموزش و تحصیل، اعلان اخبار و مشروعیت خلفا، ایراد خطبه، پذیرش سفرا، رسیدگی به دعاوی و قضاوت و…، از مهم‌ترین کارکردهای مسجد در صدر اسلام بوده که بی‌شک با نیازهای آن روز جامعه تطابق داشته است و با افزایش جمعیت و عدم قابلیت مساجد در رفع نیازهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و آموزشی مسلمانان، تنها به کارکرد عبادی ـ سیاسی محدود شده است.   اما با گسترش اسلام و تعدد نیازهای جامعه، کارکرد مساجد نیز اختصاصی‌تر گردیده و از آن میان کارکرد مذهبی و آموزشی آنها تداوم یافت و به مرور زمان و به تبعیت از دگرگونی‌های پیوسته حیات سیاسی و اجتماعی ادوار تاریخی جهان اسلام، دستخوش تحول شده و به همین دلیل برای تأمین نیازهای دینی و آموزشی جوامع اسلامی در کنار مساجد تأسیسات دیگری از قبیل مدارس، خانقاه‌ها، رباط‌ها‌، زاویه‌ها و تکیه‌ها به وجود آمدند و جزء بناهای دینی به شمار رفتند[۲]. مسجد تنها مکانی است که با تجمع مردم از تهیدست تا ثروتمند، نقش مؤثری را در برقراری تعادل اجتماعی در جامعة اسلامی ایفا می‌کند و عموم مردم در برابر معبود خویش بدون هیچ تبعیضی می‌نشینند و به عبادت و بندگی خداوند و سیر و سلوک عرفانی می‌پردازند، لذا مساجد را توسعة عمودی نمی‌دهند بلکه با اضافه کردن ستون‌ها و طاق‌های شبیه یکدیگر، فضای آن را بسط می‌دهند[۳]. مساجد نقطه ثقل برخوردهای اجتماعی و سیاسی شهرها تلقی می‌شوند و به آن‌ها هویت اسلامی و امنیت اجتماعی می‌بخشند و به دلیل اهمیت ویژه‌ای که برای مسلمانان دارند بایستی هم‌چنان جایگاه ویژة خود را حفظ نمایند. این اهمیّت باتوجه به اشارات صریح قرآن کریم در این زمینه کاملاً ملموس خواهد شد. آیات متعددی از قرآن کریم به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به ویژگی مساجد در این خصوص اشاره کرده است. هم‌چنین از آن‌جایی که محوریت و مرکزیت شهر اسلامی در مسجد محقق می‌گردد، به منظور شناسایی مبانی اسلام و جوهرة این بنای مذهبی، پژوهش در مورد راهکارهای فعال سازی مساجد در ارتقای امنیت اجتماعی ضرورت می‌یابد.   شهر اسلامی علی‌رغم آن که به تناسب و در مواضع و جایگاه‌های گوناگون، افراد بسیاری از «شهر اسلامی» سخن می‌گویند، اما تعریف متفق‌القولی از این موضوع و اثر بسیار مهم در دسترس نیست[۴]. در مورد این که شهر اسلامی را چه بنامیم و چه تعریفی برازنده این نوع شهر ایدئولوژیک است، تعاریف متعددی از سوی افراد مختلف ارائه شده است[۵]. اما در یک نگاه می‌توان شهر اسلامی را فرایندی تعریف کرد که همانند تحول ساکنان خویش، در حال تحول می‌باشد[۶] و به طور کلی شهر اسلامی، شهری است که براساس باورها و نگرش‌های اندیشة اسلامی، شکل خاص کالبدی و روابط خاص اجتماعی بر آن حاکم ‌باشد.   مسجد مسجد، واژه‌ای است برگرفته از ریشة «سجد» و به مکانی اطلاق می‌گردد که با تجمع مسلمانان در آن فریضة نماز به‌عنوان ستون دین اسلام برگزار می‌گردد و مهم‌ترین کارکرد آن عبادت جمعی است.   موقعیت و جایگاه مسجد در شهر اسلامی به گونه‌ایی است که جزو اولین بناهای طراحی شده در شهر اسلامی می‌باشد. مسجدی که به دست پیامبر‌(ص) در مدینه ساخته شد، به‌عنوان نخستین الگوی ساخت مسجد مورد توجه مسلمانان واقع گردید. مکانی که در ابتدا مرکز عبادت، سیاست، قضا و آموزش بود. اما با گسترش اسلام و فعالیت‌های مسلمانان عملکردهای سیاسی، قضایی، آموزشی و… از مسجد جدا شده و هر کدام مکان خاصی را به خود اختصاص دادند. اما ارتباط خود را با مسجد حفظ نمودند. لذا در قرون نخستین اسلامی بسیاری از مساجد منطبق با سنت نبوی ساخته شدند که از آن جمله می‌توان به مساجد بصره، کوفه، بغداد، واسط، فسطاط، قیروان، سامرا و… اشاره کرد[۷].   در عصر خلفا نیز این سنت تداوم یافت. پس از آن که عمربن خطاب در سال ۱۴ﻫ.ق تصمیم گرفت تا مسلمانان را به شهر بصره منتقل کند، به فرماندة خود، عتبة بن غزوان دستور داد تا ابتدا طرح اولیة مسجد را در مرکز شهر، پی‌ریزی نماید[۸]. ساختار اولیة شهر کوفه نیز شامل سه عنصر مذهبی، سیاسی و نظامی بوده است. اما اولین جایی که تعیین و نقشة آن ترسیم شد، مسجد بود که در سال ۱۷ ﻫ.ق/۶۳۹م بنا گردید[۹]. اولین مکان‌های طراحی شده در شهرهای واسط و بغداد نیز مسجد بوده است و پس از آن دیگر شهرهای تازه تأسیس اسلامی نیز این سنت نبوی را احیاء کردند.   کارکردهای مسجد مسجد بنایی است اسلامی که مهم‌ترین کارکرد آن عبادت جمعی می‌باشد. ریشة پیدایش مسجد به اقدام پیامبر‌(ص) باز می‌گردد و از آن پس به منظور حفظ سنت‌های اسلامی توسعة روز افزونی یافت، چرا که تصور شهری اسلامی بدون مسجد امکان‌پذیر نمی‌باشد[۱۰]. مسجد در دوران شکل‌گیری حکومت اسلامی اهمیت زیادی داشته است. مسجد، بازتابی از تمدن‌های پیشین در قالب اصول اسلامی بوده که با گذشت زمان زمینه را برای تبیین شریعت اسلام مهیا کرده است[۱۱]. در قرون اولیة اسلامی مساجد کارکردهای متفاوتی داشته‌اند که در توسعه و بسط این بنا و حفظ این سنت اسلامی نقش مؤثری ایفا نموده‌اند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.[۱۲] ۱ ـ کارکرد عبادی و مذهبی عبادت، کارکرد اصلی مسجد به شمار می‌رود. همان طور که خداوند نیز در قرآن هدف از خلقت جن و انس را عبادت دانسته است[۱۳]. در کنار یاد خدا و عبادت، فعالیت‌های دیگری چون وعظ یا سخنرانی‌های دینی، اعتکاف، تعلیم قرآن، ذکر ادعیه و تبیین احکام شریعت اسلام نیز در این مکان صورت می‌پذیرفته و اهل حدیث در قرون اولیة اسلامی حلقه‌های بحث خود را در مسجد بر پا می‌کردند[۱۴]. ۲ ـ کارکرد فرهنگی و آموزشی مسجد، در دوران شکل‌گیری اسلام تنها مکان عبادی و مذهبی محسوب نمی‌شد بلکه عمومأ محیطی فرهنگی و تربیتی بود[۱۵]. آموزش مباحث اعتقادی، مبانی توحیدی و معاد، تعلیم احادیث، تحلیل احکام ثانویة تکیه بر مسائل تاریخی و آشنایی با سرنوشت اقوام گذشته از جمله کارکردهای فرهنگی و آموزشی مسجد در صدر اسلام بوده است.[۱۶] ۳ ـ کارکرد هنری هنر اسلامی در مسجد، حقیقت وجود و فلسفة اصلی عالم را به انسان القا می‌کند، چرا که هنر اسلامی از توحید یعنی پذیرش وحدت الهی سرچشمه می‌گیرد و با این نگرش معماری مساجد عالی‌ترین تجلی هنر اسلامی به شمار می‌آید[۱۷]. ۴ ـ کارکرد نظامی مسجد، به‌عنوان مرکز ثقل جامعة اسلامی به منظور حراست از موازین اسلامی ارتباط مستقیمی با امور نظامی داشته است. محل تجمع سپاهیان اسلام، سازماندهی سپاه جهت رویارویی با دشمن و مشورت‌های نظامی در مسجد صورت می‌گرفت. تداوم این کارکرد مسجد به این دلیل بود که بار معنوی مسجد، سپاه اسلام را در عرصه‌های نظامی حمایت می‌کرد[۱۸]. ۵ ـ کارکرد سیاسی نقش سیاسی مسجد همزمان با گسترش اسلام و توجه به مساجد پر رنگ‌تر می‌شد. مذاکره با هیات‌های مختلف، قضاوت و رسیدگی به دعاوی، اعزام نمایندگان به اطراف، رفع ابهامات و کج فهمی‌ها، امر به معروف و نهی از منکر، ایجاد وحدت اجتماعی، حل نزاع‌های قبیله ای، رفع برتری و تبعیض‌های واهی از مهم‌ترین کارکردهای سیاسی مساجد در قرون اولیــــــه اسلام بوده است (ابن سعد، بی‌تا، ۲۴۰)، به طوری که مسجد مهم‌ترین نهاد حکومتی پیامبر‌‌(ص) محسوب می‌شد. نهادی که نظم حاکم در آن ثبات و انسجام خاصی را به تشکل مسلمین می‌بخشید[۱۹]. ۶ ـ کارکرد اجتماعی ساخت مساجد در کنار بازارها، میدان‌ها و دارالاماره به‌عنوان مهم‌ترین فضای عبور و مرور شهر، سبب می‌شد تا زندگی دنیوی و اخروی مردم با یکدیگر ادغام گردد. همچنین اجتماع مسلمانان در مسجد و اتحاد صفوف آنها ارتباط و پیوستگی مسلمانان را عمیق‌تر می‌ساخت و سبب تقویت روحیة جمعی آنان می‌گردید[۲۰]. ۷ ـ کارکرد قضایی قضاوت و برقراری عدالت به نحوی کارکرد اجتماعی مسجد را تداعی می‌کرد. بین مسجد و قضا، سابقة طولانی وجود دارد. در عهد رسول اکرم‌(ص) مسجد مکانی برای دادخواهی و دادرسی مردم بود و پس از آن نیز این سنت تداوم یافت، اما زمانی که بحث‌های قضایی و درگیری‌های دو طرف دعوی ازدیاد یافت، به این جهت که سبب بی‌حرمت‌شدن خانة خدا می‌شد، این سنت منحل گردید[۲۱]. ۸ ـ کارکرد اقتصادی مسجد در صدر اسلام به سرعت تبدیل به مرکز فرمان جامعة مسلمین گردید و از آن جایی که اقتصاد نقش مؤثری در ساختار شهرهای اسلامی دارد، نقش مساجد در این زمینه پررنگتر شد. در قرون اولیة اسلامی، مساجد محل نگهداری و توزیع بیت المال بودند و بسیاری از فقرا و افراد بی‌پناه که از موقعیت سیاسی برخوردار نبودند در آنجا اسکان داده می‌شدند و این‌گونه، مساجد در رفع معضلات اقتصادی مسلمانان ایفای نقش می‌کردند، لذا مساجد همواره پاسخگوی نیازهای غیر عبادی مسلمانان نیز بوده است و افراد مقروض در بسیاری از مواقع، مشکلات اقتصادی خود را در مساجد برطرف می‌کردند[۲۲]. پس موقعیت و جایگاه مساجد در شهرهای اسلامی به گونه‌ای بوده که به‌عنوان اولین بناهای طراحی شده در شهرها لحاظ گردیده و در صدر اسلام به جز کارکرد دینی، کانونی برای بحث‌های سیاسی، اخلاقی، تربیتی و اجتماعی بوده‌اند و تنظیم روابط حکومت اسلامی با سایر دولت‌ها، مذاکره با هیأت‌های خارجی، ایراد خطبه، اعلان مشروعیت خلیفه، تبادل نظر در امور سیاسی و نظامی، توزیع بیت المال و همه و همه در مساجد صورت می‌گرفته است.   امنیت امنیت، یکی از اساسی‌ترین نیازهای آدمی، آرزوی دیرینه و دغدغه همیشگی او بوده است؛ رفتار امنیت‌جویانه انسان‌ها و جوامع بشری از تاریخی کهن، به قدمت آغاز حیات انسان، برخوردار است و چنان که تاریخ نشان می‌دهد، انسان‌ها به‌ویژه هنگام ناامنی، قدر این نعمت را بیشتر دانسته و تمام همت خود را برای ایجاد محیطی ایمن به کار بسته‌اند.   امنیت از ریشة «امن» به معنای ایمن شدن، در امان بودن و عدم بیم و هراس است[۲۳] و امن یعنی اطمینان و آرامش‌خاطر و ایمنی، آرامش قلب و خاطر جمع بودن است[۲۴]. واژة ایمان که به معنای باور و یقین‌قلبی است از ریشة امن اخذ شده است و در ادبیات قرآنی یکی از صفات عظیم حضرت حق تعالی «مؤمن» است[۲۵]. در دعای شریف جوشن کبیر حضرت حق تعالی با صفت ذالامن و الامان به معنای صاحب امنیت و امان دهی یاد شده است. در آموزه‌های قرآنی احساس امنیت پایدار در پرتو ایمان و کردار نیک و پرهیز از ظلم و ستمکاری و تعدی به حقوق دیگران امکان پذیر است. «الذین امنوا و لم یلبسوا ایمانهم بظلم اولئک لهم الامن و هم مهتدون»[۲۶]، یعنی رابطه‌ای مستحکم و عمیق میان ایمان و کردار نیک با تحقق امنیت و احساس آن وجود دارد. در آموزه‌های قرآنی امنیت پایدار در بستری از نیک‌اندیشی (نیت خیر) و نیک‌کرداری و عمل صالح و احتراز جدی از ظلم و ستم بروز و تجلی پیدا می‌کند.   برای امنیت تعاریف متعددی توسط نظریه‌پردازان علوم اجتماعی و امنیتی ارائه شده که به چند مورد مهم آن اشاره می‌شود: لارونی مارتی، امنیت را عبارت از تضمین رفاه آتی می‌داند[۲۷] و جان مورز، امنیت را رهایی نسبی از تهدیدهای زیان بخش[۲۸]. ولفرز، امنیت را در معنای عینی، فقدان تهدید در برابر ارزش‌های کسب شده و حفظ ارزش‌ها را نیز معادل برقراری امنیت تعریف می‌کند.   امنیت، از یک سو وسیله و از سوی دیگر هدف است[۲۹] و به لحاظ پیچیدگی، مفهومی جدال برانگیز است[۳۰]. بر اساس ادبیات قرآنی اولین نافرمانی انسان توسط آدم و حوا با وسوسة شیطان، حریم امنیتی و امان را دچار تزلزل نمود: «و قلنا یا آدم اسکن انت و زوجک الجنه و کلامنها رغدا حیث شئتما و لا تقربا هذه الشجره فتکونا من الظالمین فاز لهما الشیطان عنها فاخرجهما مما کان فیه… »[۳۱].   بهشت الهی مرکز امان الهی و امنیت پایدار واقعی بود و هبوط آدم از بهشت، زمینه ساز در معرض هراس و ناامنی قرار گرفتن انسان شد. در ادبیات کلاسیک و فلسفی، ایرانیان با تکیه بر آموزه‌های زرتشت به تبیین مسئولیت حکومت برای تأمین امنیت و مراقبت از آن پرداخته‌اند؛ چنانچه در مینوی خرد از متون اصلی آئین زرتشت آمده است: «دانا از مینوی خرد پرسید که کدام سرور و پادشاه بدتر است او پاسخ داد، آن سرور بدتر است که نتواند کشور را ایمن و مردمان را بی‌ستم دارد… و آن سرزمین بدتر است که به نیکی و ایمنی و آسایش در آن نتوان زیست»[۳۲] در متون فلسفی و آرای فیلسوفان بزرگ مانند افلاطون و ارسطو، تأکید بر عدالت و اعتدال به‌عنوان بنیاد اساسی اجتماع و وظیفه و دولت آن را ابزار و وسیلة نیل به امنیت تلقی کرده اند.   استانلی هافمن امنیت را حمایت یک ملت از حملة فیزیکی و مصون و محفوظ داشتن فعالیت‌های اقتصادی آن از جریان‌های ویران‌کنندة بیرونی می‌داند.   به نظر ژول کومبان، امنیت واقعاً چیزی بیش از تأمین و حفظ وطن مردم و حتی سرزمین‌های ماورای دریاهای متعلق به آنان است.   رابرت مک نارما معتقد است «در جامعه در حال مدرن شدن، امنیت سخت افزار نیست و فعالیت سنتی نیست، گرچه ممکن است این‌ها را در برداشته باشد، بلکه امنیت، توسعه است و بدون توسعه امنیت نمی‌تواند وجود داشته باشد». پی نوشت: [۱]. (صارمی، ۱۳۸۷: ۳۹) [۲]. (عبدالستار عثمان، ۱۹۸۸: ۱۲۰) [۳]. (طریقی، ۱۳۸۴: ۶۵۱) [۴]. (نقی‌زاده، ۱۳۸۸: ۵) [۵]. (ر.ک: اتینگها وزن و گرابر، ۱۳۸۲؛ تالبوت، ۱۳۸۴؛ پرایس، ۱۳۵۵؛ مارتن، ۱۳۶۸ و نقی‌زاده، ۱۳۸۸ و ۱۳۸۵) [۶]. (نقی‌زاده، ۱۳۸۵: ۸۱) [۷]. (ابن سعد، بی‌تا، ۲۴۰) [۸]. (یعقوبی، ۱۳۷۴: ۲۶) [۹]. (طبری، ۱۳۶۳: ۱۸۴۸، بلاذری، ۱۴۰۹: ۲۷۵) [۱۰]. (دوپولو، ۱۳۸۶: ۹) [۱۱]. (کیانی، ۴۷۷:۱۳۷۶) [۱۲]. (منتظرالقائم، ۱۳۸۷) [۱۳]. (ذاریات، آیه ۵۶) [۱۴]. (زرین کوب، ۱۳۸۴: ۵۱۴) [۱۵]. (براند، ۱۳۷۹: ۱۵۹) [۱۶]. (دوپولو، ۱۳۶۸: ۹) [۱۷]. (بورکهارت، بی‌تا: ۲۵) [۱۸]. (نوبهار، ۱۳۷۳: ۱۷۲) [۱۹]. (الرفاعی، ۱۳۷۷: ۵۱) [۲۰]. (خیرآبادی، ۱۳۷۶: ۸۷) [۲۱]. (براند، ۱۳۷۹: ۶۱) [۲۲]. (نوبهار، ۱۳۷۳: ۱۷۲) [۲۳]. (معین، ۱۳۷۱: ۳۵۲) [۲۴]. (قریشی، ۱۳۶۱: ۱۲۲) [۲۵]. (حشر/۲۲) [۲۶]. (انعام/۸۲) [۲۷]. (ربیعی، ۱۳۸۳: ۱۰) [۲۸]. (همان، ۱۳) [۲۹]. (روشندل، ۱۳۷۴: ۱۶) [۳۰]. (بوزان، ۱۳۷۸: ۲۹) [۳۱]. (بقره/۳۶) [۳۲]. (مجموعه مقالات همایش امنیت عمومی، ۱۳۸۱: ۱). نویسنده: مهدی جمالی‌نژاد پایان پیام/

یک کارشناس علوم قرآنی نوشت:

20 راهکار برای فعال و جذاب شدن مساجد

موسی هنرپیشه از اساتید دانشگاه های لامرد، و کارشناس علوم قرآنی طی یادداشتی کوتاه به ۲۰ راهکار برای فعال و جذاب شدن مساجد پرداخته است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از لامرود، موسی هنرپیشه از اساتید دانشگاه های لامرد، جانباز شیمیایی ۸ سال دفاع مقدس و کارشناس علوم قرآنی طی یادداشتی کوتاه به ۲۰ راهکار برای فعال و جذاب شدن مساجد پرداخته است.

۱- زیبایی معماری و نظافت مسجد و محراب

۲- عطر زدن مؤمنین و خوشبو شدن نمازگزاران (  این کار با گلاب پاشی مؤمنین در بین الصلوتین یا قبل از آن قابل انجام است.) زیرا پیامبر اکرم (ص)  فرمودند: « دو ر کعت نماز که فرد خوشبو بخواند، برتر از ۷۰ رعت نمازی است که فردی بدون استعمال عطر بخواند»  یا امام صادق (ع) فرمودند: «صَلاةُ مُتَطَیِّبٍ أَفضَلُ مِن سَبعینَ صَلاةً بِغَیرِ طیبٍ؛

 یعنی: یک نماز با عطر بهتر از هفتاد نماز بدون عطر است. {۱}

۳- «در کنار مساجد جامع و محل برگزاری نماز»،مراکزی برای بازی کوکان طراحی شود تا در هنگام نماز شرکت کنندگان دغدغه فرزندان خردسال را نداشته باشند و کودکان نیز تجربه خوبی از نماز و نماز جمعه داشته باشند.  این مراکز به بازیهای کامپیوتری، اسباب بازی و اتاق قصه مجز شوند.

۴- تشویق مکبّران: با تشویق مکبّران فعال مسجد باعث خواهیم شد که اقارب و نزدیکان این مکبران به مسجد و حضور در جماعت علاقمند شده و نتیجتاً مسجد فعّال شود.

۵- اعلان اخبار مهم در مساجد: اطلاعیه های عمومی توسط دهداری، شهرداری و سایر ادارات در مساجد بیان شود.

۶- تابلو اعلانات مسجد در دو بخش خواهران و برادران فعّال شود و مطالب جاذب حتی اطلاعیه های مهم نهادها و ادارات مانند آگهی های مزایده و استخدام در آن نصب شود .

۷- عیادت از نمازگزاران بیمار یا اقارب آنان:  این عیادتها توسط امام جماعت و نمازگزاران باعث می شود که نمازگزاران خود را مهم دیده و از طرفی دیگر بقیه نیز به حضور در مسجد و جماعت مسلمین تشویق شوند.

۸- برگزاری کلاسهای قرآن و تقویتی درسی و کنکور در مسجد: در هر محل معلمانی وجود دارند که با استفاده از آنها می توان کلاسهای کنکور و تقویتی درسی و قرآن را در مسجد برای جوانان به شرط حضور در مسجد برگزار نمود که این کار  باعث می شود ما در ثواب مهندس و دکتر و طلبه شدن و کسب مدارج عالی جوانان شریک و ارتباط این جوانان بعد از فراغت از تحصیل هم با مسجد همچنان برقرار باشد.

۹- تشویق ازدواجهای سالم و به دور از گناه در نماز جمعه و جماعت مساجد: حقیقتاً راه  عملی مبارزه با عروسی های مبتذل، تشویق عروسیهای سالم است. این کار  را می توان با حضور امام جماعت مسجد و جمعی از نمازگزاران در منزل عروس داماد و اهداء لوح تقدیر و کادو مختصر انجام داد. یا بعد از هر ماه یا فصل کلیه این عزیران با اهداء لوح تقدیر و هدیه در نماز جمعه  و توسط امام جمعه مورد تقدیر قرار گیرند. نگران بودجه اش نباشیم خود مردم در این رابطه فعّال خواهند بود.

۱۰-اردوهای یکروزه بسیجی برای شرکت کنندگان در مسجد:  اردو برای جوانان بسیار جاذب است.  سالانه یک یا دو اردو برای جوانانی که بیشترین حضور را در مسجد و جماعت داشته اند، طراحی نماییم. این کار با هماهنگی سپاه، ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی ، سازمان تبلیغات اسلامی ، آموزش و پرورش و ادارات اوقاف و امور خیریه، به سهولت قابل انجام است.

جذابیت مساجد

۱۱- نصب برنامه های مذهبی روی موبایل نمازگزاران: راه مبارزه با آفت های فضای مجازی، استفاده صحیح از این فضاست. برنامه های قرآنی، حدیثی، داستانهای زیبا، لطیفه های دینی و امثال آن می توانند بخش هایی از این برنامه باشند که توسط کانون فرهنگی مسجد روی موبایل نماز گزاران بصورت رایگان نصب شده و اگر امکانات تلفن همراه فردی قابلیت این کار را ندارد، با اهداء سی دی آن برنامه ها،  این اقدام قابل انجام است.

۱۲- چند منظوره کردن مساجد: مسجد تنها برای نماز نیست که در صدر اسلام، مسجد کاربردهای مختلفی و از جمله فرماندهی جنگ و حتی عقد ازدواج داشته و لازم است مساجد برای کلاسهای مورد نیاز جوانان، نهضت سواد آموزی، کلاسهای کنکور برگزاری امتحانات دانش آموزان پسر در ایام امتحانات، فعّال شوند تا ارتباط نوجوانان و جوانان با مسجد بیشتر شود. چند منظوره بودن عصای حضرت موسی (ع) در تکیه دادن موسی به آن، زدن برگ درخت برای حیوانات،  تهیه آب و جوشاندن چشمه برای مردم، خشکانیدن رود نیل، تبدیبل شدن به اژدها و کابردهای دیگر، مورد تأیید قرآن کریم است که یک نمونه از آن آیات مبارکه سوره طه می باشد: « وَمَا تِلْکَ بِیَمِینِکَ یَا مُوسَی* ‌ قَالَ هِی‌َ عَصَایَ أَتَوَکَّأُ عَلَیْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَی‌ غَنَمِی‌ وَلِیَ فِیهَا مَآرِبُ أُخْرَی‌*  قَالَ أَلْقِهَا یَا مُوسَی‌ *  فَأَلْقَاهَا فَإِذَا هِی‌َ حَیَّةٌ تَسْعَی‌   *  قَالَ خُذْهَا وَلاَ تَخَفْ سَنُعِیدُهَا سِیرَتَهَا الاْولَی‌ »{۲}

یعنی : و آن چیست در دست راست تو، اى موسى؟! (۱۷) گفت: «این عصاى من است; بر آن تکیه مى‏کنم، برگ درختان را با آن براى گوسفندانم فرومى‏ریزم; و مرا با آن کارها و نیازهاى دیگرى است. (۱۸)  گفت: «اى موسى! آن را بیفکن.» (۱۹) پس موسى آن (عصا) را افکند، که ناگهان اژدهایى شد که به هر سو مى‏شتافت. (۲۰) گفت: «آن را بگیر و نترس، ما آن را به صورت اولش بازمى‏گردانیم. (۲۱)

۱۳- قرائت روزانه یک صفحه قرآن با ترجمه: در این رابطه اولاً از جوانان خوش صوت در تلاوت استفاده شده و ثانیاً در ماه رمضان این کار در بعد از نماز ظهر یا عصر انجام شود و در سایر ماهها به بعد از نماز مغرب یا عشا موکول گردد. ضمناً از ترجمه های فعلی ترجمه آیت الله العظمی مکارم شیرازی برای عموم مردم بیشتر قابل فهم است که لازم است یک نسخه از این قرآن که یک صفحه متن و یک صفحه ترجمه است تهیه نماییم. اداره اوقاف می تواند این کار را بطور متمرکز برای همه مساجد انجام دهد.

۱۴- استفاده از مؤذنان خوش صوت برای مساجد: زیرا اذان دعوت به نماز است و باید این دعوت به زیبایی صورت گیرد.

۱۵- تشویق بازاریانی که در هنگام نماز در مسجد و جماعت مسلمین حاضر می شوند: این کار می تواند با هماهنگی مسجد و نهادهای مرتبط با آن با امور اصناف و اداره صنعت و معدن و تجارت انجام گیرد.

۱۶- تشویق دانش آموزانی که بیشترین حضور را در نماز جمعه و جماعت داشته اند در صبحگاه مدارس آنها  با هماهنگی مسجد با ادارات آموزش و پرورش

۱۷  ترتیل و زیبا خواندن نماز و بویژه حمد و سوره توسط امامان جماعت

۱۸-  مختصر کردن خطبه ها و خواندن سوره جمعه در نماز جمعه ها.

۱۹- عرضه کالاهای ارزان قیمت توسط فروشندگان پس از پایان نماز جمعه برای نمازگزاران جمعه

۲۰- فعال نمودن سخنرانی قبل از خطبه ها با حضور مسئولان و بویژه مسئولانی که بیشتر با مردم سروکار دارند.

به امید عمل به برخی از این نکات

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

مدیریت مسجد
۳در بحثهای مربوط به فرصتهای تبلیغی به اماکن و فضاهای تبلیغ رسیدیم و در مجله شماره ۵۳ بیان شد که بهتر است فضاهای تبلیغی در مسجد متمرکز شده و بودجه های مردمی به سوی مسجد سوق داده شود . در این راستا مطالبی درباره اهمیت و جایگاه مسجد بیان گردید و مباحثی در مورد مدیریت و کارگزاران مسجد مطرح شد . در این شماره بطور گذرا بحث اداره مسجد را مطرح می کنیم .

اداره مسجد

از آنجا که مسجد یکی از اماکن عمومی مسلمانان است و جهت پرستش خداوند ایجاد می شود، و هر مسلمانی علاقه مند به افزایش حضور مردم در این مکان مقدس می باشد، لازم است به گونه ای اداره شود که بیشترین میل و رغبت را در مؤمنین برای حضور مداوم فراهم سازد . برای دستیابی به این هدف ارزشمند و الهی، بایستی از جهت ساختمان، تجهیزات، تاسیسات و … به گونه ای عمل شود که بر جاذبه های مشروع مسجد افزوده و در چگونگی اداره مسجد نیز میل عمومی مؤمنین لحاظ گردد . امروزه در جوامع گوناگون، مدیریت مشارکتی از تاثیرات شگرفی برخوردار بوده، و توانسته است امکانات و نیروهای انسانی را در جهت نیل به اهداف سازمانهای مختلف بسیج کند . در اداره مسجد نیز می توان با بهره گیری از این شیوه مدیریتی، علاقه و میل افراد زیادی را با مسجد همراه ساخته، بر رونق مساجد افزود .

مدیریت مشارکتی و اسلام

مدیریت مشارکتی در آموزه های دینی ما از جایگاه بسیار مهمی برخوردار بوده، تحت عنوان «شور» و «مشورت » و «مشاوره » مطرح گردیده است . در اهمیت مشورت همین بس که خداوند به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله دستور می دهد که با مردم درباره چگونگی حکومت مشورت کند . «و شاورهم فی الامر فاذا عزمت فتوکل علی الله » ; (۱) «با مردم در امور مشورت کن و هنگامیکه تصمیم گرفتی بر خدا توکل نما .» اگر بخواهیم آیات و روایات مشورت را مطرح کنیم، بحث به درازا می انجامد; لیکن مبلغان محترم را به مطالعه آیات و روایات مربوط به مشورت سفارش می نمائیم . پس از مطالعه آیات و روایات بهتر است اندکی تامل و تعمق شود تا شیوه های عملی ساختن مشورت متناسب با مدیریت مسجد پیش بینی و در مسجد بکار گرفته شود . در مدیریت مشارکتی برای جلب همدلی و همراهی نیروها، سیستم پیشنهادات ارائه گردیده و در مجموعه های کارگری، تولیدی، اقتصادی، اداری و فرهنگی، آثار بسیار مطلوبی به همراه داشته است که در اینجا با توجه به ویژگیهای مسجد با اندک تغییراتی بیان می شود .

۱ . تبیین جایگاه مشورت

روحانی مسجد قبل از فعال سازی سیستم پیشنهادات، مردم را به اهمیت و جایگاه مشورت توجه داده، آیات و روایات مربوطه را مطرح و از آنان می خواهد جهت بهبود فعالیتهای مسجد پیشنهادات خود را ارائه کنند .

۲ . محدوده مشورت

مشورت به معنای هم اندیشی و هم فکری جهت یافتن بهترین گزینه در امور علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی می باشد . این مسئله از نظر اسلام بسیار ارزشمند بوده و بر آن توصیه شده است; زیرا زمینه رشد و تعالی جوامع انسانی در همه شاخصهای فوق را فراهم می سازد . لیکن باید توجه داشت که محدوده بکارگیری این امر مهم، در غیر از حیطه تشریع است; بدین معنی که اگر در جایی دستوری از طرف شارع مقدس وضع شده باشد، از حیطه مشورت خارج است . مشورت برای دستیابی به بهترین طریق، موفق ترین شیوه و ارزشمندترین هدف وضع گردیده است، لیکن باید توجه داشت که اگر امری از طرف شارع به عنوان مصلحت بندگان خدا تشخیص داده شد، حتما در دستیابی به صلاح و دوری از فساد، صائب تر از تشخیص فکر جمعی بندگان خداست . از اینرو باید مردم را توجه داد که برای اداره بهتر مسجد پیشنهاداتی پذیرفته می شود که خلاف دستورات شرع مقدس نباشد .

۳ . دریافت پیشنهادات

پس از آماده سازی و ایجاد انگیزه در مردم، برای ارائه پیشنهادات اقدامات ذیل باید انجام شود: الف . صندوق پیشنهادات در محلی از مسجد نصب گردد که در معرض دید مردم قرار داشته باشد . ب . در کنار صندوق، برگه های پیشنهادات و قلم برای نوشتن پیشنهاد قرار داده شود . این برگه ها بهتر است به شکل ذیل باشد .

مشخصات پیشنهاد دهندگان

اسم یا اسامی: ……………………………………………………. تلفن: ……………………….. . آدرس: ………………………………………………………………………………………………… . پیشنهاد: ……………………………………………………………………………………………….

۴ . پیشنهاد گروهی

به مردم گفته شود که اگر اهل مسجد به صورت گروهی و با تشکیل جلسه برای برنامه ها و مسائل مسجد به پیشنهادی ست یافتند و آن پیشنهاد را ارائه کردند، نسبت به پیشنهادهای فردی از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و با دقت و حساسیت عمیق تری مورد بررسی قرار می گیرد .

۵ . توضیح در هیئت امناء

اگر پیشنهادی گروهی بود، مسئول و یا نماینده گروه می تواند با حضور در هیئت امناء از ایده و پیشنهاد خود دفاع کرده، توضیحات لازم را بیان کند . همچنین در صورتی که پیشنهادی فردی بود، لیکن از عمق و پیچیدگی برخوردار بود، با تشخیص هیئت امناء، پیشنهاد دهنده می تواند با حضور در جلسات تصمیم گیری مسجد، به تبیین پیشنهاد خود بپردازد .

۶ . کلید صندوق

بهتر است کلید صندوق پیشنهادات در اختیار روحانی و یا یکی از معتمدین مورد وثوق قرار داده شود تا او همه پیشنهادات را به جلسه هیئت امناء آورده، و در آنجا مورد بحث قرار گیرد .

۷ . بررسی پیشنهادات

همه پیشنهادها در هیئت امناء مطرح و پس از تصمیم گیری نسبت به هر پیشنهاد، نتیجه در اشکال ذیل به پیشنهاد دهنده منعکس می شود: الف . اگر پیشنهادی پذیرفته نشد، دلایل عدم پذیرش، براساس تشخیص هیئت، کتبا یا به صورت حضوری برای پیشنهاد دهنده بیان می شود . ب . در صورتی که پیشنهاد با تغییراتی پذیرفته شد، ضمن تشکر از پیشنهاد دهنده، اعلان می شود که پیشنهاد شما الهام بخش تصمیم دیگری در هیئت امناء گردید . ج . اگر پیشنهاد پذیرفته شد، علاوه بر تشکر کتبی و شفاهی، در بین مردم – به گونه ای که ایجاد حساسیت نکند – از ایشان قدردانی می شود . بهتر است اسامی پیشنهاد دهندگانی که پیشنهاد آنها پذیرفته شده، در لیستی ثبت و در مسجد جهت تشویق آنان نصب گردد .

۸ . پس از تصمیم گیری

پس از گردآوری پیشنهادها و تصمیم گیری درباره آنها، تازه فعالیت آغاز می شود . در هنگام اجرای تصمیمها ممکن است یکی از حالات ذیل پدید آید: الف . پیشنهاد اجرا شود و هیچ مشکلی پیش نیاید; این بهترین گزینه خواهد بود . فقط لازم است در صورتی که تبعات خاصی ندارد، گزارش فعالیت برای مردم بیان شود . ب . پیشنهاد اجرا شده، لیکن به دلائلی در حین اجرا با مشکل مواجه شده و با تغییراتی تصمیم اجرا گردد; در این صورت نیز گزارش فرایند اجرا برای مردم مطرح می گردد . ج . در مراحل اجرای تصمیم مشکلی پیش آمده که مردم با همیاری و مساعدت می توانند به حل مشکل کمک کنند; در این صورت با فعال سازی نیروها و امکانات مردمی به رفع مشکل پرداخته می شود . د . پس از پیگیری زیاد، تصمیم گیرندگان به خطا بودن تصمیم پی برده و یا اینکه بطور کلی انجام آن تحقق ناپذیر برآورد می شود; در این صورت نیز خیلی صادقانه و راحت با مردم در میان گذاشته می شود . قابل ذکر است که در همه موارد فوق، ممکن است به دلائلی گزارش فرایند اجرا یا مصلحت نباشد و یا ضروری تشخیص داده نشود، که براساس تشخیص هیئت امناء اقدام می گردد . تا اینجا مباحث مربوط به مدیریت مشارکتی با ویژگیهای مسجد مطرح گردید و انشاء الله نکات مربوط به معماری مسجد در شماره های بعدی بیان خواهد شد . پی نوشت: ۱) آل عمران/۱۵۹ .

فعالیت های فرهنگی مساجد
۳
در بحثهای مربوط به فرصتهای تبلیغی، به اماکن و فضاهای تبلیغ رسیدیم و در مجله شماره ۵۳ بیان شد که بهتر است فضاهای تبلیغی در مسجد متمرکز شده، بودجه های مردمی به سوی مسجد سوق داده شود. در این راستا مطالبی درباره اهمیّت و جایگاه مسجد بیان گردید و مباحثی در مورد مدیریت و کارگزاران مسجد مطرح شد. همچنین در مجله شماره ۵۵ بحث اداره مسجد به طور گذرا مورد توجه قرار گرفت. در این مقاله با عنایت الهی به فعالیتهای فرهنگی ـ اجتماعی مساجد، با توجه به نیازهای امروز بحث خواهیم کرد.

فعالیتهای فرهنگی

مساجد فعال از جهت فرهنگی به صورت مهم ترین پایگاه فعالیتهای دینی در فضای جامعه تأثیر عمیق و ژرف داشته، معادلات فرهنگی اطراف خویش را به سود عبودیت الهی تغییر می دهند و این امر در صورتی است که مدیران مساجد خصوصا روحانیون به خوبی از جایگاه معنوی مسجد در مسیر بایسته آن سود جویند. فعالیتهای فرهنگی دینی در مساجد می تواند از تنوع بسیاری برخوردار بوده، به تناسب نیازمندیهای منطقه، نوع مخاطبان و… دارای متغیّرهای فراوان باشد؛ لیکن در اینجا از باب نمونه برخی از فعالیتهای فرهنگی مساجد را گوشزد می نماییم. ذکر این نکته ضروریست که برخی از کارکردهای مثبت مسجد جنبه عبادی دارد، لیکن با توجّه به تأثیر انکارناپذیر این عبادات در فرهنگ اجتماعی و تصحیح زیر ساختهای فرهنگی جامعه و آثار مثبت تربیتی آن، در مقوله فعالیتهای فرهنگی مطرح می گردد.

۱٫ نماز جماعت

یکی از مهم ترین فعالیتهای عبادی ـ فرهنگی مساجد، برقراری نماز جماعت در سه نوبت صبح، ظهر و شب می باشد. ائمه جماعاتی که به نماز جماعت در سه نوبت اهتمام جدّی دارند، در فعالیتهای دیگر مسجد هم از موفقیت بیشتری برخوردارند. اگر نماز جماعت منظم بوده، حواشی بیش از حد نداشته باشد، توسط مردم مورد استقبال قرار می گیرد.

۲٫ عبادت فردی

یکی دیگر از مسائل عبادی که می تواند در فرهنگ تأثیر جدّی داشته باشد، ترویج پرستش، عبادت، نیایش و توبه فردی و خلوت کردن آدمی با خدای خویش در خانه معبود است. این سنت حسنه که در صدر اسلام مورد اهتمام فراوان مسلمانان بوده، امروزه در بین ما خیلی کم رنگ شده است و به ندرت دیده می شود شخصی برای مناجات با معبود به صورت فردی به مسجد پناه برده، نماز حاجت بخواند، به نیایش با پروردگار خویش بپردازد، و از گناهان خویش توبه کند؛ از اینرو بسیار بجاست که این سنت پسندیده توسط مبلغان گرامی احیاء گردد.

۳٫ قرائت قرآن

یکی از فعالیتهای عبادی دارای تأثیر فرهنگی فراوان، خواندن قرآن در مساجد است که این امر هم از توجّه گسترده برخوردار نبوده است؛ البته اخیرا در برخی از مساجد بعد از نماز عشاء یک صفحه از قرآن به صورت گروهی خوانده می شود. گرچه این حرکت زیبا و ارزشمند است لیکن با حدّ بایسته، فاصله بسیار دارد.

۴٫ سخنرانی

از صدر اسلام تاکنون همراه با نیایش در مساجد، بیان معارف دین مطرح بوده است. پیامبر صلی الله علیه و آله خود به این امر مهم توجّه داشته اند و در طول تاریخ اسلام مساجد محل نشر معارف دینی بوده است و اکنون نیز مبلّغان دینی به بیان عقاید، احکام، اخلاق، مسائل سیاسی اسلام و… پرداخته، مردم را با اعتقادات و وظایف شرعی خود آشنا می سازند.

۵٫ آموزش قرائت نماز و قرآن

از آنجا که طبق فتاوای مراجع شیعه لازم است نماز به عربی صحیح خوانده شود، از مهم ترین اموری که باید مبلغان محترم به آن بپردازند تصحیح قرائت نماز است. برای دستیابی به این هدف می توان با تشکیل گروههای متعدد به سرپرستی کسانی که قرائت آنان کاملاً مورد تأیید است، همه مردان، زنان، کودکان و جوانان را مورد آموزش قرار داد. همچنین می توان با تشکیل کلاسهای آموزش قرآن و تجوید، از سویی قرائت قرآن را ترویج نمود و از سوی دیگر قرائت نماز افراد را تصحیح کرد. ناگفته نماند که برای ایجاد انگیزه در بین مردم، ابتدا لازم است در سخنرانیهای عمومی احکام مربوط به قرائت نماز برای مردم بیان شود، سپس از آنان دعوت شود تا در جلسات تصحیح قرائت نماز شرکت کنند. همچنین رعایت حدود سنّ و شخصیّت مخاطبان در این حرکت لازم است؛ زیرا برخی حاضرند قرائت خود را با روحانی تصحیح کنند، اما اگر گفته شود که در بین مردم یا در جلسات نزد افراد دیگر انجام دهند، از این امر خودداری خواهند کرد.

۶٫ تفسیر قرآن

مهم ترین منبع معارف اسلام، قرآن مجید است که مساجد با پرداختن به آن اصلی ترین وظیفه را انجام می دهند. پرداختن به قرآن و تفسیر چندین مزیّت دارد: الف. صِرف ارتباط با قرآن سازنده بوده، روح آدمی را پرورش می دهد. این تأثیرپذیری برای مبلّغ ضروری بوده، در جهت نشر معارف دین به او کمک خواهد کرد و مبلّغ بدین وسیله قبل از هرچیز به پرورش روح خود می پردازد. ب. در قرآن از همه آنچه سعادت بشر در گرو آن است سخن به بیان آمده و جامع ترین کتاب می باشد. ایجاد پیوند بین مردم و قرآن، آنان را در فراز و نشیبهای اجتماعی حفظ می کند. در قرآن عقائد، اخلاق، تاریخ و مطالب بسیار متنوع و جذّابی وجود دارد که برای مردم مفید و سازنده است. ج. بیان مباحث قرآنی از سویی موجب افزایش علم مبلّغ گردیده و از سوی دیگر سخنرانیهای او را از حالت تکراری بودن بیرون می برد. د. به طور کلّی بهترین پایگاه طرح مباحث قرآنی مساجد بوده، باید همگان به این امر اساسی توجه داشته باشند. امام سجاد علیه السلام می فرماید: «قالَ رَسُولُ اللّه ِ صلی الله علیه و آله : مَنْ سَمِعْتُمُوهُ یُنْشِدُ الشِّعْرَ فِی الْمَساجِدِ فَقُولُوا فَضَّ اللّه ُ فاکَ اِنَّما نُصِبَتِ الْمَساجِدُ لِلْقُرآنِ؛(۱) پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: به هر کس که شنیدید در مساجد شعر می سراید، بگویید: خدا دهانت را بشکند، مساجد فقط برای قرآن ایجاد شده است.»

۷٫ دعا و نیایش

گرچه در مساجد باید زمانهایی با سکوت کامل همراه باشد تا افراد بتوانند به دور از هیاهو و با آرامش به خود بیاندیشند و با خدای خود خلوت کرده، به راز و نیاز بپردازند؛ اما در برخی از موارد هم می توان با خواندن دعا به صورت جمعی و با بیان و توضیح فرازهایی از دعا، روحیه معنوی را در مردم تقویت کرد.

۸٫ مشاوره معنوی

یکی از معضلات جوانان متدیّن آنست که دغدغه های فراوان معنوی دارند که اگر راهنمایی نشوند دچار افراط و تفریط شده، گاهی به انحراف کشیده می شوند. اگر مبلغان زمانی را برای این امر اختصاص داده و اعلان کنند که افراد می توانند مثلاً یک ساعت به غروب آفتاب هر روز برای مشاوره معنوی، عبادی، به صورت فردی یا گروهی بنابر میل خود مراجعه کنند، می تواند ضمن ایجاد انس بیشتر با روحانی، زمینه ساز اصلاح حرکتهای خداجویانه مردم باشد. برای دستیابی به نتایج مثبت، مبلّغ باید ابتدا گوشی شنوا داشته و سنگ صبور باشد و بعد از شنیدن کامل سخنان و شناخت دقیق مشکل، به راهنمایی مردم با توجّه به دستورات دینی بپردازد. در مواردی که مبلّغ در راهنمایی خود با مشکل مواجه شد، باید به مراجعه کننده بگوید: من درباره سؤال شما باید مطالعه کنم و سپس پاسخ شما را بگویم.

۹٫ جلسات پرسش و پاسخ

یکی از فعالیتهای دیگر مساجد، برگزاری جلسات پرسش و پاسخ است. در این جلسات که به صورت عمومی برگزار گردیده و می تواند یک شب از شبهای هفته به آن اختصاص یابد، پس از طرح سؤال توسط مردم، روحانی به پاسخگویی می پردازد. این برنامه باید با ظرافت و دقت برگزار گردد تا موجب وهن روحانی نشود. مبلّغ می تواند سؤالات را گردآوری و پس از مطالعه، در هر شب به یک یا چند سؤال بپردازد و پاسخ افراد را مطرح کند.

۱۰٫ کلاس برای کودکان

تشکیل کلاسهای خاصّ برای کودکان، به مبلغ کمک می کند تا با زبان خاص کودک بحثی را ارائه و از این طریق زمینه ارتباط نسل آینده را با مسجد و روحانی فراهم سازد و در این راستا، نقش پذیرترین گروه انسانی را با انوار معارف اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام آشنا سازد.

۱۱٫ نوجوانان و جوانان

از آنجا که این قشر در معرض آسیبهای جدّی اخلاقی ـ اجتماعی قرار دارند، با ایجاد محیط انس در مسجد و واکسینه کردن این افراد در برابر مشکلات خاص خود، می توان آنان را در اقیانوس زلال معارف دینی حفظ کرده، از انحراف آنان جلوگیری نمود.

۱۲٫ کتابخانه و نوارخانه

مدیران مسجد می توانند با ایجاد کتابخانه و نوارخانه دینی و با حفظ دقیق حدود شرعی، از این طریق زمینه هدایت و رشد معنوی گروهی را فراهم سازند. مبلّغ باید با دقّت فراوان کتابهای مسجد را زیر نظر داشته باشد تا مسجد پایگاه نشر کتابهای انحرافی و ترویج باطل نگردد. همچنین در نوارخانه فقط نوار سخنرانیهای بزرگان دین باشد؛ زیرا اگر به دنیای موسیقی راه یافت، کنترل مجاز و غیرمجاز و مشروع و غیرمشروع کار دشواری خواهد بود.

۱۳٫ ارتباط با کانونهای جمعیتی

مبلّغ با ایجاد ارتباط بین مسجد و کانونهای جمعیتی؛ مانند ورزشگاهها، مدارس و… و دعوت از آنان برای حضور در برنامه های مسجد، می تواند بین گروههای اجتماعی و مسجد پیوند ایجاد کرده، از این طریق به نشر معارف دینی کمک کند.

۱۴٫ بسیج و فرهنگ

از آنجا که جوانان دارای شور و احساسات خاصّی هستند، علاقه مند به فعالیتهای دارای هیجان می باشند و بسیج با توجّه به آموزش نظامی، میدان تیر و مانورهایی که دارد، برای جوانان از جاذبه بسیاری برخوردار است. اگر مبلغان ضمن تقویت بسیج، از این جاذبه بهره برده و جوانان را به مسجد متمایل سازند، می توانند از این نیرو در موارد ذیل با کنترل و نظارت استفاده کنند: الف. امر به معروف و نهی از منکر با تبیین احکام آن و کنترل دقیق فعالیتها؛ ب. آماده سازی نیروهای مدافع انقلاب و ارزشهای دینی؛ ج. برگزاری اردوهای زیارتی یا تفریحی با رعایت دقیق قوانین مربوطه؛ د. تشکیل جشنها، عزاداریها، مسابقات قرآن و…؛ ه. به کارگیری نیروهای فرهنگی بسیج برای جذب افراد منحرف و تلاش جهت فردسازی با نظارت و دقّت لازم. مواردی که ذکر گردید، بخشی از فعالیتهای فرهنگی است که می تواند در مساجد انجام گردد؛ لیکن شما می توانید به تناسب وضعیّت فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی منطقه، روشهای دیگری را اضافه نموده، در جهت ارتقاء فرهنگ دینی گامهای مؤثری برداشته، زمینه ساز ظهور مولا و مقتدایمان امام زمان روحی له الفداء گردید.


۱٫ اصول کافی، ج۳، ص۳۶۹٫

دسته هامقالات برچسب ها:


+ 9 = هفده