خانه > احکام > احکام دو دقیقه ای-۳

احکام دو دقیقه ای-۳

یکی از شیوه های جذاب در بیان احکام شیوه نکته ای است که مبلغان در مسائل مبتلابه، میتوانند نکات کلیدی و مورد نیاز مخاطبان را در قالب احکام نکته ای به میزان فرصتی که در اختیار دارند بیان نمایند. احکام دو دقیقه ای شیوه نکته ای در موضوعات متنوع است.

احکام مشترک مردان و زنان‏

برخى از احکام مخصوص مردان است مانند اقامه نماز جمعه، مرجعیت، قضاوت، امام جماعت براى مردان و برخى از احکام مخصوص‏ زنان است مانند بعضى از غسل ‏ها و برخى از احکام بین زنان و مردان مشترک است همچون:
۱. وکالت در اجراى عقد ازدواج.
۲. ذبح حیوانات.
۳. نبایت در کارهاى واجب و مستحبى.
۴. اجیر شدن براى خواندن نماز و گرفتن روزه.

تشابه نماز قضا با نماز ادا

نماز قضا از چند جهت تابع نماز اداست:
۱. نماز قضا، همچون نماز ادا واجب است.
۲. نماز قضا از جهت شکسته و کامل بودن تابع نماز اداست. (اگر نمازى چهار رکعتى قضا شد، قضاى آن نیز چهار رکعتى است و اگر در سفر قضا شد، قضاى آن هم دو رکعتى است)
۳. در جهر و اخفات (اگر نمازى قضا شد و از نمازهایى بود که باید بلند خوانده شود، قضاى آن نیز باید بلند خواند شود و اگر از نمازهایى بود که باید آهسته خوانده شود، قضاى آن نیز باید آهسته خوانده شود)

اقسام سجده‏

سجده سه نوع است:
۱. واجب مانند سجده‏هاى نماز و سجده آیات سجده.[۱]
۲. سجده‏ هاى مستحبى مانند سجده شکر. (در سجده شکر، صرف قرار دادن پیشانى روى زمین همراه با نیت کافى است، گر چه مستحب است چند بار شکراً لله بگوید و یک بار نیز کفایت مى ‏کند).[۲]
۳. سجده حرام و آن سجده براى غیر خداست.

چند ویژگى نمازهاى مستحبى‏

۱. تمام نمازهاى مستحبى را مى ‏توان آهسته یا بلند خواند.
۲. نمازهاى مستحبى را نمى ‏توان به جماعت خواند، مگر نماز باران و نماز عید فطر و قربان.
۳. همه نمازهاى مستحبى را مى ‏توان ایستاده یا نشسته یا در حال حرکت خواند.
۴. شک در تعداد رکعات، نماز را باطل نمى ‏کند.[۳]
۵. زیاد شدن ارکان نماز، نماز را باطل نمى ‏کند.[۴]
۶. در نمازهاى مستحبى سوره واجب نیست.
۷. براى کم و زیاد شدن، سجده سهو واجب نیست.
۸. نماز مستحبى را مى ‏توان با اختیار شکست.
۹. هیچ یک از نمازهاى مستحبى اذان و اقامه ندارند.[۵]

اصل و فرع‏

مواردى در فقه وجود دارد که فرع، مهمتر از اصل است همچون موارد زیر:
۱. سلام مستحب است و جواب سلام واجب است.[۶]
۲. نماز جماعت مستحب است ولى تبعیت از امام جماعت در افعال واجب است.[۷]
۳. نذر واجب نیست، ولى عمل به آن واجب است.[۸]
۴. روزه اعتکاف مستحب است ولى روزه روز سوم واجب است.[۹]

هفت نکته درباره استخاره‏

۱. استخاره عبارت است از آن که انسان در کارى که قصد انجام آن را دارد از خداوند بخواهد که او را به آنچه خیر و صلاح اوست اعم از انجام فعل یا ترک آن راهنمایى کند.[۱۰]
۲. استخاره براى رفع تردید است نه براى پیشگویى‏[۱۱] و آینده نگرى مانند قبولى امتحان، رسیدن به حاجت، خوب شدن مریض و …[۱۲]
۳. استخاره در کارهاى مباح است نه در کارهاى واجب و حرام و مکروه.[۱۳]
۴. استخاره بعد از فکر و مشورت کردن است.[۱۴]
۵. عمل کردن به نتیجه استخاره واجب نیست، گر چه بهتر است بر خلاف آن عمل نشود.[۱۵]
۶. تجدید استخاره صحیح نیست مگر این که مدت قابل ملاحظه ‏اى بگذرد و یا شرایط استخاره تغییر کند.[۱۶]
۷. استخاره آدابى دارد همچون وضو داشتن هنگام استخاره، رو به قبله بودن، سخن نگفتن در بین استخاره، استخاره در زمان و مکان مقدس مانند روز جمعه و مسجد و مشاهد مشرفه و …[۱۷]

بى ‏توجهى به اولویت ‏ها

بسیارند افرادى که به اولویت ‏ها توجهى ندارند همچون موارد زیر:
۱. عیب جویى حرام را انجام مى ‏دهند ولى امر به معروف واجب را انجام نمى‏ دهند.
۲. خرج ‏هاى مستحبى مى ‏کنند ولى خرج‏ هاى واجب همچون اداى بدهى و خمس و زکات را لازم نمى‏دانند.
۳. واجبات میت همچون عمل به وصیت و اداى بدهى را انجام نمى ‏دهند ولى براى او خیرات مى ‏کنند.

دو نکته درباره اسراف‏

۱. اسراف یکى از گناهان کبیره و حرام است‏[۱۸] و نمونه‏ هاى زیادى در محیط زندگى دارد، همچون اسراف در آب، برق، نان و …
۲. چند چیز اسراف نیست مانند: اسراف در کار خیر، لباس ‏هاى مورد نیاز، عطر زدن، آنچه براى بدن مفید است.
۳. غذاى مورد نیاز بدن هر قدر که باشد، اسراف محسوب نمى ‏شود.
۴. خوردن بیجا و پرخورى و زیاده روى مکروه است.[۱۹]

دو نکته درباره وسواسى‏

۱. بر شخص وسواس واجب است به افراد معمولى رجوع کند.[۲۰]
۲. وسواس جایز نیست به شک خود اعتنا کند.[۲۱]

عبادت‏هاى حرام‏

برخى از عبادت‏ ها گناه محسوب مى ‏شوند و باطل هستند همچون موارد زیر:
۱. نماز، روزه، طواف و اعتکاف در حال‏ حیض و نفاس باطل و گناه است.[۲۲]
۲. نافله ظهر و عصر در سفر.[۲۳]
۳. اذان و اقامه براى نمازهاى غیر یومیه یا اذان قبل از وقت.[۲۴]
۴. وضو بعد از غسل جنابت (تا وقتى که کارى که وضو را باطل مى ‏کند از او سر نزده).[۲۵]
۵. روزه عید قربان و فطر.[۲۶]
۶. روزه یوم الشک به نیت اول ماه رمضان یعنى روزى که نمى ‏داند آخر شعبان است یا اول رمضان، نباید به نیت ماه رمضان روزه بگیرد ولى اگر به نیت روزه قضا یا روزه مستحبى روزه بگیرد، صحیح است و اگر بعداً معلوم شود همان روز اول ماه رمضان بوده از ماه رمضان حساب مى ‏شود.[۲۷]
۷. خوندن سوره‏ هایى که سجده واجب دارد در حال جنابت و حیض و نفاس حرام است.[۲۸]

مطالب مرتبط:

احکام دو دقیقه ای-۱

احکام دو دقیقه ای-۲

احکام دو دقیقه ای-۴

احکام دو دقیقه ای-۵

پی نوشتها:

———————————–

[۱] تحریرالوسیله، مترجم، ج ۱، ص ۳۱۲، م ۱.

[۲] تحریرالوسیله، مترجم، ج ۱، ص ۳۲۴، م ۸.

[۳] توضیح المسائل محشى، ج ۱، ص ۶۴۸.

[۴] توضیح المسائل محشى، ج ۱، ص ۶۴۸.

[۵] عروة الوثقى، ج ۱، ص ۶۰۱.

[۶] تحریرالوسیله مترجم، ج ۱، م ۸.

[۷] همان، ج ۱، ص ۴۹۴، م ۹.

[۸] همان، ج ۳، ص ۱۹۵.

[۹] همان، ج ۲، ص ۵۶۵.

[۱۰] فرهنگ فقه، ج ۱، ص ۴۰۱.

[۱۱] فرق استخاره و تفأل این است که استخاره براى انتخاب است و تفأل براى اطلاع، استفتائات بهجت، ج ۱، ص ۴۱۲.

[۱۲] استفتائات سیستانى، ص ۴۰۵، س ۱۵۹۵؛ مسائل جدید، محسن محمودى، ج ۴، ص ۱۶۱.

[۱۳] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، م ۱۰۲۲؛ قاعدة القرعه، شیخ حسین کریمى، مرکز فقهى ائمه اطهار( ع)، ص ۷۹.

[۱۴] عروة الوثقى، ج ۲، ص ۴۱۱، کتاب الحج.

[۱۵] استفتائات امام خمینى، ج ۲، س ۷۵ و ۷۶؛ اجوبة الاستفتائات، س ۱۴۳۴؛ استفتائات مکارم، ج ۱، س ۸۵۸.

[۱۶] احکام خانواده، آیة الله مکارم شیرازى.

[۱۷] جواهر الکلام، ج ۱۲، ص ۱۶۲؛ فرهنگ فقه، ج ۱، ص ۴۰۲.

[۱۸] تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۲۷۵؛ فرهنگ فقه، ج ۱، ص ۴۷۹

[۱۹] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، ص ۵۳۹، م ۲۶۳۷.

[۲۰] توضیح المسائل ده مرجع، م ۲۰۹؛ اجوبة الاستفتائات، س ۱۴۳.

[۲۱] استفتائات امام خمینى( ره)، ج ۱، س ۲۹۸- ۲۹۶؛ اجوبة الاستفتائات، س ۳۱۱.

[۲۲] توضیح المسائل محشى، ج ۱، ص ۲۶۰.

[۲۳] توضیح المسائل محشى، ج ۱، ص ۴۲۶.

[۲۴] همان، ص ۵۱۸.

[۲۵] همان، ص ۲۲۷.

[۲۶] همان، ص ۹۶۴.

[۲۷] همان، ص ۸۸۹.

[۲۸] همان، ص ۵۴۵.

یکی از شیوه های جذاب در بیان احکام شیوه نکته ای است که مبلغان در مسائل مبتلابه، میتوانند نکات کلیدی و مورد نیاز مخاطبان را در قالب احکام نکته ای به میزان فرصتی که در اختیار دارند بیان نمایند. احکام دو دقیقه ای شیوه نکته ای در موضوعات متنوع است.

چهار نکته درباره شب نشینى‏

شب نشینى امر مباحى است که با در نظر گرفتن شرایطى مانع ندارد:
۱. همراه با گناه نباشد، مانند غیبت، موسیقى و …
۲. همراه با مزاحمت براى دیگران نباشد.
۳. محرم و نامحرم رعایت شود.
۴. واجب فوت نشود: کسى که مى ‏داند یا احتمال مى‏ دهد به جهت شب نشینى نمازش قضا مى ‏شود نباید به این میزان در شب نشینى ‏ها شرکت کند.

سه نکته درباره اجرت عمل حرام‏

۱. حقوقى که در مقابل کار حرام گرفته مى ‏شود، حرام است.[۱]
۲. اگر براى عمل حرام استخدام شود، حقوق بازنشستگى اش حرام است.[۲]
۳. درآمدهاى حرام را نمى ‏توان صدقه داد مگر با اذن حاکم شرع.[۳]

چند نکته درباره سلام‏

۱. ابتداى به سلام مستحب است‏[۴] و جواب آن واجب فورى است و لو در حال نماز.[۵]
۲. در غیر نماز مستحب است جواب سلام بهتر از سلام باشد.[۶]
۳. جواب سلام طفل ممیز واجب است.[۷]
۴. واجب است جواب سلام را چه در نماز چه در غیر نماز به طرف بشنواند.[۸]
۵. اگر دو نفر به یکدیگر سلام کنند، بر هر کدامشان واجب است که جواب سلام دیگرى را بدهد.
۶. ابتدا به سلام و مقدم داشتن آن بر هر سخنى مستحب است.
۷. سلام کردن مرد به زن نامحرم و برعکس اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد اشکال ندارد.[۹]
۸. پیشى گرفتن در سلام به مسلمانان مستحب مؤکد است مگر نمازگزار که بر او جایز نیست.
۹. مستحب است انسان وقتى وارد خانه ‏اى مى ‏شود که کسى در آن نیست بر خود این گونه سلام کند: «السلام علینا من عند ربّنا».
۱۰. سلام‏ کردن به حاضران در مجلس هنگام برخاستن و خداحافظى مستحب است.
۱۱. سلام سواره بر پیاده و ایستاده بر نشسته و کوچکتر به بزرگتر مستحب است.
۱۲. پاسخ سلام کسى که به قصد شوخى سلام نموده واجب نیست.
۱۳. سلام کردن به کافر جز به هنگام ضرورت جایز نیست.[۱۰]
۱۴. پاسخ سلام با واسطه واجب نیست هر چند مستحب است خطاب به واسطه گفته شود: «علیک و علیه السلام».
۱۵. جواب سلام در نماز باید مشابه سلام کننده باشد.[۱۱]

آداب سفره‏

۱. برداشتن و خوردن غذاى بیرون سفره ریخته شده مستحب است مگر در بیابان که مستحب است براى جانوران از آن صرف نظر شود.
۲. زیاد نشستن سر سفره و طول دادن در غذا خوردن مستحب است.
۳. نشستن و خوردن از سفره ‏اى که در آن شراب نوشیده‏ مى ‏شود حرام است.[۱۲]
۴. شستن دست‏ ها پیش و پس از غذا مستحب است.[۱۳]
۵. بردن نام خدا در ابتداى غذا مستحب است.
۶. آغازکردن میزبان به خوردن و دست کشیدن از غذا پس از میهمان مستحب است.
۷. خوردن نمک در آغاز و پایان غذا مستحب است.
۸. غذا خوردن با دست راست مستحب است.
۹. دعا کردن براى میزبان مستحب است.

چند نکته درباره سجده شکر

۱. سجده شکر براى به دست آوردن هر نعمت و دفع هر بلا و هنگام یادآورى آنها و براى هر کار خیر حتى براى اصلاح بین دو نفر مستحب است.[۱۴]
۲. براى سجده شکر یک سجده کافى است ولى اصل، آن است که دوبار سجده کند.
۳. در سجده شکر قرار دادن پیشانى بر زمین کافى است گرچه بهتر است مانند سجده نماز ۷ عضو بدن به زمین برسد.
۴. مستحب است در دعا سجده شکر رو به قبله باشد.[۱۵]

مکروهات غذا خوردن‏

۱. خوردن با دست چپ مکروه است.
۲. خوردن در حال راه رفتن.
۳. پرخورى.
۴. خوردن در حال تخلى.
۵. خوردن در حال سیرى.
۶. نگاه کردن به دیگرى در حال غذا خوردن.[۱۶]

آمادگى در احکام‏

یکى از مسائل شرعى که در موضوعات مختلف مطرح شده است موضوع آمادگى است. در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره مى ‏شود:
۱. اگر نزدیک وقت نماز به قصد مهیّا شدن براى نماز وضو بگیرد اشکال ندارد.[۱۷]
۲. آمادگى براى تکلیف با عبادات تمرینى براى کودکان.
۳. آمادگى براى شرکت در نماز جماعت.
۴. آمادگى براى روزه دارى ماه رمضان.
۵. مستحب است انسان همیشه براى مرگ آمادگى داشته باشد.[۱۸]

سه نکته درباره راستگویى‏

۱. راستگویى یکى از صفات برجسته مؤمنان است.[۱۹]
۲. راستگویى در صورتى که موجب فتنه و فساد گردد جایز نیست.[۲۰]
۳. گفتار مسلمان را باید همچون رفتار او حمل صدق و راستى نمود مگر آن که خلاف آن ثابت شود.[۲۱]

انجام وظایف دیگران‏

به صورت طبیعى هر کس باید وظایف شرعى واجب خود را انجام دهد[۲۲] و دیگران نمى ‏توانند به جاى او انجام دهند. اما در چند صورت مانعى ندارد:
۱. قضاى نماز و روزه پدر توسط پسر بزرگ تر بعد از وفات.[۲۳]
۲. اجیرگرفتن براى نمازها و روزه ‏هاى میت (نماز استیجارى یا تبرعى).[۲۴]
۳. اجیر گرفتن براى انجام حج واجب کسى که توان شرکت در مراسم حج را ندارد.

چهار نکته درباره حیوانات حرام گوشت‏

۱. خوردن و خوراندن گوشت حیوانات حرام گوشت حرام است.
۲. ادرار و مدفوع حیوانات حرام گوشتى که خون جهنده دارند نجس است.[۲۵]
۳. تا حیوانات حرام گوشت زنده هستند بدنشان پاک است‏[۲۶] ولى با مردنشان نجس مى ‏شود.[۲۷]
۴. در نماز نباید اجزاى حیوانات حرام گوشت بر بدن و لباس نمازگزار باشد.[۲۸]

معیار عرف‏

معیار بسیارى از مسائل فقهى عرف است.[۲۹] در اینجا به چند نمونه از آنها اشاره مى ‏شود:
۱. هر موسیقى از نظر عرف لهوى و مطرب و مناسب با مجالس عیش و نوش باشد حرام است.[۳۰]
۲. هر کارى که عرفاً اهانت و بى احترامى به قرآن محسوب شود حرام است.
۳. قصد ماندن همیشگى و ماندن مقدارى از زمان ‏که عرفاً صدق وطن کند.[۳۱]
۴. ملاک در کثیرالشک عرف است.[۳۲]
۵. معیار خارج شدن از حالت کثیر الشک در نماز عرف است.[۳۳]
۶. بازى با هر چیزى که عرف آن را از آلات قمار مى ‏داند حرام است.[۳۴]
۷. معیار ضرر داشتن در احکام عرف است.[۳۵]
۸. هر عملى را که عرفاً به آن رقص گویند براى غیر همسر جایز نیست.[۳۶]
۹. معیار حداقل ریش صدق عرفى است.[۳۷]
۱۰. محلى را که انسان به عنوان وطن جدید انتخاب مى ‏کند به صرف نیت حکم وطن را پیدا نمى ‏کند بلکه باید مدتى بماند تا عرفاً صدق کند آن محل وطن اوست.[۳۸]

 

مطالب مرتبط:

احکام دو دقیقه ای-۱

احکام دو دقیقه ای-۲

احکام دو دقیقه ای-۳

احکام دو دقیقه ای-۴

 

پی نوشتها:

—————————-

[۱] استفتائات امام خمینى، ج ۲، س ۶۴.

[۲] استفتائات امام خمینى، ج ۲، س ۶۳.

[۳] همان، س ۶۱.

[۴] تحریرالوسیله، چهارجلدى، ج ۱، ص ۳۳۹، م ۸.

[۵] همان، ص ۳۳۹.

[۶] همان، م ۲.

[۷] همان، م ۴.

[۸] همان، م ۶.

[۹] عروة الوثقى، ج ۲، ص ۴۱۶، م ۳۹.

[۱۰] فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۵۱۶.

[۱۱] فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۵۱۶.

[۱۲] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، ص ۶۰۵، م ۲۶۳۶؛ فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۴۸۵.

[۱۳] فرهنگ فقه، ج ۳، ص ۵۲۳.

[۱۴] تحریرالوسیله، ج ۱، ص ۱۷۸.

[۱۵] عروة الوثقى، ج ۱، ص ۵۴۸.

[۱۶] فرهنگ فقه، ج ۳، ص ۵۲۴.

[۱۷] توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۳۲۰؛ عروة الوثقى، ج ۱، ص ۱۹۳.

[۱۸] فرهنگ فقه، ج ۱، ص ۱۴۳.

[۱۹] فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۳۲.

[۲۰] فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۳۲.

[۲۱] فرهنگ فقه، ج ۴، ص ۳۲.

[۲۲] توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۱۳۸۶.

[۲۳] توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۱۳۹۰ و ۱۳۹۷.

[۲۴] تحریرالوسیله، ج ۱، القول فى صلاة الاستیجار، م ۱.

[۲۵] توضیح المسائل مراجع، ج ۱، ص ۷۵، م ۸۴.

[۲۶] به جز سگ و خوک که نجس العین مى‏باشند.

[۲۷] توضیح المسائل مراجع، ج ۲، ص ۵۰۱، م ۲۵۸۹.

[۲۸] همان، ج ۱، ص ۴۸۲، م ۸۲۴.

[۲۹] درآمدى بر عرف، سید على جبار گلباغى، ماسوله، دفتر تبلیغات قم؛ مجله فقه، ش ۱، ص ۲۵، پائیز ۷۳؛ مبادى فقهى و اصولى عرف، ص ۲۱۹.

[۳۰] اجوبة الاستفتائات، ج ۲، ص ۱۹، س ۴۱ و ۴۳؛ استفتائات امام، ج ۲، س ۳۱.

[۳۱] جامع المسائل فاضل، ج ۲، ص ۱۴۱.

[۳۲] عروة الوثقى، ج ۲، ص ۵۲، م المراجع فى کثرة الشک.

[۳۳] استفتائات جدید مکارم، ج ۲، ص ۱۱۰، س ۲۷۶.

[۳۴] اجوبة الاستفتائات، ج ۲، ص ۱۶، س ۳۰.

[۳۵] همان، ص ۱۳۳، س ۳۷۶.

[۳۶] مسائل جدید، آیه‏ا … مکارم، ج ۱، ص ۲۰۴.

[۳۷] اجوبه الاستفتائات، ج ۲، س ۳۲۵، ص ۱۱۵.

[۳۸] جامع المسائل فاضل، ج ۲، ص ۱۴۱.

دسته هااحکام برچسب ها:


نُه − 8 =