خانه > موضوعات قرآنی > بخشش و گذشت

بخشش و گذشت

بخشیدن و گذشتن یا ماندن و نبخشیدن؟ پا گذاشتن روی نفرت و کینه یا تنفر ورزیدن؟ دو گانه ی بخشش و انتقام مساله یی جدی است که انسان، جامعه و دولت ها همواره با آن روبرو بوده اند.

بخشش و انتقام از دیرباز با بشر همراه بوده است و در بزنگاه هایی آدمی باید دست به انتخاب بزند. «نلسون ماندلا» رهبر فقید مبارزه با نژادپرستی در آفریقای جنوبی، سالهای جوانی عمرش را در زندان گذراند اما با وجود تحمل سختی ها و ظلم های بسیار گفت:
«می بخشم ولی فراموش نمی کنم.» «ماهاتما گاندی» رهبر و مبارز نستوه هند با مبارزه ی منفی خود راهی جدید را نشان داد که می توان بدون انتقام هم زندگی کرد. حضرت علی بن ابی طالب(ع)، ۱۴ سده ی پیش، از لذت «گذشت» و بخشش گفت و آن را بسیار لذت بخش تر از انتقام دانست. شاید پرداختن به مذمت های انتقام و مزایای بخشش بتواند تلنگری باشد تا بار دیگر به مقام بخشش پی ببریم و بدانیم لذت بخشش بالاتر از انتقام است.
با پا گذاشتن روی نفرت ها، کینه ها و تنفر توان آن را داریم زندگی عاری از خشونت بسازیم. می خواهیم جزو کدامیک باشیم؟ گذشتن و بخشیدن یا ماندن و انتقام گرفتن؟ انتقام همان سرزنش همراه با تنفر است *
اسلام دین رحمت 
در تاریخ زیست فکری بشر به امر بخشش بسیار پرداخته شده است؛ از جمله در دین اسلام که دین رحمت و مهربانی است. قرآن کریم با یاد خداوند بخشنده و مهربان شروع می شود و این نشانگر رحمانی بودن این دین الهی است. در قرآن کریم کلمات متعددی با کلمه ی بخشش ارتباط دارد؛ مانند «انفاق»، «عفو»، «حلم»، «غفر»، «صفح» و… . در این بین به عفو و ویژگی آن در قرآن کریم اشاره می شود؛
اول: عفو، پرتوی از تقوا (به علت فرو بردن خشم) (آل‌عمران ۱۳۴-۱۳۳)، گذشت از خطای مردم (و العافین عن الناس) و نیکی کردن (و الله یحبّ المحسنین)؛
دوم: عفو زمینه‌ساز آمرزش و محبت الهی است (نور، ۲۲)؛
سوم: عفو پاداش الهی را نصیب می کند «فمن عفا و أصلح فأجره علی الله»؛
چهارم: عفو، برترین مکارم اخلاق؛ پنجم: عفو، مکمل قانون به این علت که در قصاص و عفو گذشت بعد از طلاق مورد توجه قرآن بوده است؛
ششم: عفو، جوهر انفاق است.(۶) برخی از نتایج عفو که در قرآن کریم آمده عبارت است از: رفع خیانت، سختی، جلوگیری از تخلف دیگران (بقره، ۱۸۷)؛ یکی دیگر از نتایج عفو در قرآن این است که اگر شخص عفو شده دوباره آن کار را تکرار کند، راه را برای انتقام کامل و شدید عفوکننده باز می‌کند (مائده، ۹۵)؛ داشتن اجر در نزد خدا، نتیجه ی دیگر عفو و بخشش است (شورا، ۴۰)؛ در همین حال عفو کردن مقدمه ی اصلاح کردن است، یعنی تا عفو نکنی (نادیده نگیری)، شرایط برای اصلاح آماده نمی‌شود (شورا، ۴۰)؛ در صورت بخشش، افزایش احتمال سپاس‌گزاری و تشکر فرد عفو شده وجود دارد (بقره، ۵۲)؛
از نتایج عفو دیگران، مورد عفو قرار گرفتن فرد عفو کننده، توسط خداوند سبحان است (نساء، ۱۴۹)؛ عفو و صفح و غفران دیگران باعث می‌شود تحت شمول غفران و رحیم بودن خدا قرار بگیریم (تغابن، ۱۴).عفو ایجاد راه چاره برای افراد بی‌چاره است (نساء، ۹۹).عفو خداوند باعث رفع مصیبت می‌شود (شورا، ۳۰)؛ انفاق، فرو بردن خشم و عفو باعث می‌شود انسان از گروه محسنین قرار بگیرد (آل‌عمران، ۱۳۴)؛ اگر عفو کنیم احتمال انجام اعمال بی‌تقوایی درباره ی موضوع عفو ما کمتر است (بقره، ۲۳۷).
پیشوایان بزرگوار اسلام نیز در سیره ی عملی خود انسان های باگذشت و بزرگواری بودند؛ چنان که نقل شده روزی «ابوهریره» نزد حضرت علی ابن ابی طالب(ع) آمد و سخنان ناروایی درباره ی آن حضرت گفت. فردای آن روز دوباره به خدمت حضرت شرفیاب شد و خواسته هایی را خدمت حضرت مطرح کرد. حضرت علی(ع) همه ی آنها را برآورده ساخت. این کار امام بر برخی از اصحاب گران آمد و موجب اعتراض آنان شد. آن حضرت به ابوهریره فرمود: «اِنّی لَاَسْتَحْیی اَنْ یَغْلِبَ جَهْلُهُ عِلْمی وَ ذَنْبُهُ عَفْوی وَ مَسأَلَتُهُ جُودیِ»:من از اینکه نادانی او بر علمم، گناه او بر عفوم و درخواست او بر بخشایشم چیره شود، شرم می کنم. (۷)
آن حضرت همواره پیروان خویش را به گذشت توصیه می کردند. چنان که ایشان در عهدنامه ی خود به مالک اشتر می نویسد: آنان (مردم) را از عفو و اغماض خویش برخوردار ساز، به گونه یی که دوست می داری خداوند تو را از عفو و اغماض خویش برخوردار سازد. (۸)
نتایج عفو در روان‌شناسی را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد؛ دسته ی نخست بهزیستی و سلامت روان‌شناختی، فشار روانی و آسیب روانی کمتر، افزایش رضایت از زندگی و افزایش صمیمیت، افزایش شادکامی، کاهش پرخاشگری

؛ ۱٫ ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق، ج۵، ص۴۶۴٫ ۲٫ راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القران، دمشق بیروت، دارالعلم الدارالشامیة، ۱۴۱۲ق، چاپ اول، ص۸۲۲٫ ۳٫ مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۶۰ش، ج۱۲، ص۲۲۸٫ ۴٫ سبحانی، جعفر؛ منشور جاوید، قم، موسسۀ امام صادق(ع)، ۱۳۸۳ش، چاپ دوم، ج۲،صفحه۲۳۷٫/ پژوهشکده باقر العلوم ۵٫ ژیژک، اسلاوی، خشونت پنج نگاه زیر چشمی، ترجمه علی رضا پاک نهاد،نشر نی،چاپ اول،۱۳۸۹٫ ص ۱۰٫ ۶٫ ایمانی فر، حمیده، «بخشش از دیدگاه قرآن و روانشناسی»، دو فصل نامه انسان پژوهی دینی، ،شماره ۲۷، مقاله ۷٫دوره ۹،تابستان۱۳۹۱٫ ۷٫مجمع البیان،ج۶،ص۳۴۴٫ ۸ . بحارالانوار، ج ۴۱، ص ۴۹٫
اگر کسی که او را بخشیدیم تغییر نکند چه؟
هدف بخشش این نیست که آن فرد را مجبور به تغییر رفتار و اعمالش کنید. بخشش برای تغییر دادن خود شما و زندگیتان با آوردن آرامش، شادی و التیام احساسی و معنوی است. بخشش می‌تواند نفوذ و تاثیری که آن فرد و عمل او بر زندگی شما داشته است را از بین ببرد.
 خوبی‏ها را هم ببینید
معمولا رنجش خاطرهای عمیق از کسانی پیش می‏ آید که ما از آنها توقع رنجاندن نداشته ‏ایم. خب، این آدم‏ها که یک دفعه از آسمان نیامده ‏اند؛ این آدم‏ها یک خوبی‏هایی داشته ‏اند که ما اول با آنها احساس نزدیکی کرده ‏ایم که بعد از رفتارشان برنجیم دیگر. فکر کنید، ببینید که واقعا هیچ خوبی‏ ای در وجود آن آدم نیست؟ بدانیم  دوری از بیماری‏های روان تنی
وقتی که خاطر ما از یک نفر رنجیده است  و  کینه  داریم، دائم و پشت سر هم از رنجاننده و خودمان که در موقعیت رنجش جوابش را نداده‏ایم حرص می‏خوریم. حرص خوردن افراطی هم که نتیجه‏اش معلوم است؛ انواع و اقسام شکل‏های اضطراب، وسواس، افسردگی، زخم معده و جوش صورت را به وجود می‏ آورد.

دسته هاموضوعات قرآنی برچسب ها:


یک × 1 =